1. خبری
  2. همه خبرها
  3. ایرنا
  4. اجتماعی
سیلی سرخ فقر به‌صورت سیاه حاجی‌فیروز

سیلی سرخ فقر به‌صورت سیاه حاجی‌فیروز

خبرگزاری ایرنا |
تهران- روزنامه ابتکار در گزارش امروز خود (یکشنبه) چرا سیاه پیام‌آور بهار از عنصری فرهنگی به نمود تکدی‌گری تغییر شکل داده است؟.

«حاجی فیروز» نوازنده و خواننده دوره‌گردی که روزهای پایانی زمستان راهی کوی و برزن می‌شد تا با سر دادن آواز پیام‌آور بهار باشد، این‌ روزها پیام دیگری برای ایرانیان دارد؛ پیامی از فقر و تنگدستی. فقری که در لباس حاجی فیروز به خیابان می‌آید، آواز می‌خواند و می‌رقصد تا عیدی بگیرد. حاجی فیروزهای این دوره و زمانه کم‌سن و سال‌تر، سیه‌چرده‌تر و ژولیده‌تر شده‌اند، لباس‌های مندرس صنعتی شده بر تن دارند و کلاه شاپو با نوار قرمز رنگی را جایگزین کلاه قرمزشان کرده‌اند. حاجی فیروزهای این دوره و زمانه گرچه هنوز شباهت‌هایی با حاجی فیروز‌های گذشته دارند اما خالی از هویت و معنا شده‌اند.

«حاجی فیروز» مشهور‌ترین و عمومی‌ترین نام پیام‌آور نوروز در ایران است، نامی که هنوز ایرانیان آن را بر سر زبان می‌آورند. او را مردی لاغر اندام، سیه‌چرده با لباس‌های قرمز و کلاهی بر سر می‌شناسند که دایره‌ای زنگ‌دار در دست دارد و در خیابان‌ها راه می‌رود و می‌خواند: «حاجی فیروزه، سالی یه روزه، همه می‌دونن، منم می‌دونم، عید نوروزه». مردی که نه به حج رفته و نه لباسش فیروزه‌‌ای رنگ است. اما از این‌رو به او حاجی فیروز می‌گویند که «حاجی» از ریشه یونانی (hagios) به معنای مقدس است و «فیروز» به معنای پیروز و فاتح از القاب ایزد مهر است. بنابراین حاجی فیروز برابر «هاجیوس نبرد» به معنای فیروز مقدس بوده است. برخی هم لقب حاجی را نشانه احترام و تقدس و موید نوعی اعتبار دانسته‌اند که در ادوار اسلامی به آن منتسب شده است. جعفر شهری، از نویسندگان ایرانی و پژوهنده تاریخ تهران، حاجی فیروز را بازمانده دوره برده‌داری می‌داند که لقب حاجی در سفر حج و یا در زمان پیری به پاس خدمات بردگان به آنان داده می‌شد. همچنین انتخاب نام فیروز را در کنار نام‌های دیگری چون مبارک، سعادت، بشیر و … دلیلی بر شگون و خوش‌یمنی آنها برای صاحبان‌شان قلمداد می‌کند.

حاجی فیروز اما با نام‌های دیگری نیز در بین ایرانیان شهرت دارد؛ «عمو نوروز» مشهورترین آنها است. اما گمان می‌رود که قدیمی‌ترین نام این پیام‌آور نوروزی «آتش ‌افروز» باشد. نامی که به اعتقاد عبدالله مستوفی، از خاندان مستوفیان قاجار با عملکرد نمایشی او مرتبط است. آتش افروز در آخرین هفته سال، دست و صورت و گردن خود را سیاه می‌کند و مقداری خمیر با تکه‌ای پنبه و پارچه آغشته به نفت روی هم می‌گذاشت و آتش می‌زد. همچنین مشعلی به دست می‌گرفت و با ضرب و تنبک و تصنیف‌خوان از هر دکان مبلغی دینار دریافت می‌کرد.

حاجی فیروز اما مطابق با اقلیم و جغرافیای ایران نام‌ها و القاب دیگری هم دارد و چنان در فرهنگ‌های اقوام مختلف ایران رسوخ کرده که هر استانی برای او نامی برگزیده است. در خراسان به او «جیگی جیگی ننه خانم»، در گیلان «عیار آتش با»، در اراک «رشکی و ماسی»، در زنجان و آذربایجان «ناری نارکه»، در فارس «ننه سرما مک و بوالرزونک» و در مراغه «بشیر» می‌گویند.

حاجی فیروز در طول ادوار مختلف تاریخی ایران تغییراتی در ظاهر و عمکرد خود داشته اما همیشه پیک نوروز و نویدبخش زندگی جدید بوده است. تغییرات ظاهری او را می‌توان در حاجی فیروز عصر ساسانی به صراحت مشاهده کرد. زمانی که بر اساس آنچه در کتاب «نخبه الدهر فی عجائب البر و البحر» نوشته شده حاجی فیروز نه تنها سیه چرده نبوده بلکه مردی خوش سیما با نام پیروز (فیروز) و خجسته (مبارک) بوده که با فرارسیدن نوروز بزرگ ششمین روز نوروز که به جشن و شادمانی شاهانه اختصاص داشته، بدون اجازه بر پادشاه وارد می‌شده و به او هدیه می‌داده است.

با این حال گرچه حاجی‌ فیروز تا به امروز با ظاهر سیاه و لباس قرمز خود دوام آورده، همچنان هر ساله در روزهای آخر سال به خیابان می‌آید و شعر حاجی فیروز را سر می‌دهد اما آنچه که از او کاسته شده، معنا و هویت فرهنگی او است. حاجی فیروز زمانه ما دیگر برای نوید دادن بهار به خیابان نمی‌آیند بلکه از سر ناچاری به خیابان می‌آید. می‌آید تا جیبش را از خرده پول‌هایی پر کند که رهگذران به او می‌دهند. می‌آید تا رقصش را، صدایش را و سیاهی چهره‌اش را به اندک پولی بفروشد. حاجی فیروز زمانه‌ ما پیام‌آور فقر و کم‌پولی است آنچه که شاید هرکدام از ما به نوبه‌ای آن را در یک سال اخیر تجربه کرده‌ایم.

اما آنچه مهم‌تر است این است که چه چیزی این معنا را از حاجی فیروز جدا کرده است؟ قطعا فقر اقتصادی تنها عامل فراموشی این نماد ملی نوروز در ایران نیست. فقر تنها سبب شده تا این عنصر فرهنگی کارکرد جدیدی پیدا کند. این نماد ملی و فرهنگی با گذر زمان با تغییر جامعه، تغییر آرزوها، ارزش‌ها و آمال جامعه کارکرد قبلی خود را از دست داده و به پوششی برای تکدی‌گری تبدیل شده است. شاید بیش از همه باید علت این ماجرا را در سیاست‌های فرهنگی کشور در دهه‌های گذشته دنبال کرد. سیاست‌هایی که به فراموشی عناصر فرهنگی باستان انجامیده است. گرچه حاجی فیروز همچنان پوسته ظاهری خود را تا به امروز حفظ کرده اما پیوند فقر اقتصادی و فقر فرهنگی سبب شده تا تهی از معنایی باشد که به او هویت بخشیده است.

روزنامه ابتکار

۷۲۴۷/

خواندن خبر در سایت منبع


خبرهای مرتبط با اجتماعی، نوروز و حاجی فیروز از تلگرام

شهرداری تهران بین محرومان سبزی پلو با ماهی توزیع می‌کند

معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران اعلام کرد: طرح «عید مهربانی» با اهدای سبد کالا، بن خرید ویژه پوشاک و توزیع سبزی پلو با ماهی در محلات محروم پایتخت به استقبال نوروز ۹۸ می‌رود. /ایرنا

Asriran. com


قیمت بلیط قطار برای نوروز افزایش پیدا نمی‌کند

معاون مسافری راه‌آهن با بیان اینکه برای انجام سفرهای نوروزی هیچ گونه افزایش قیمتی در بلیط قطار نخواهیم داشت، تاکید کرد: رتبه‌بندی قطارها از ایام نوروز عملیاتی می‌شود. /ایلنا

Asriran. com


مراکز اقامتی در نوروز افزایش قیمت ندارند

معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از نظارت بر قیمت مراکز اقامتی خبر داد و گفت: نوروز امسال هیچ افزایش قیمتی نخواهیم داشت. /ایرنا


📢 تهیه «سبد کالا» برای خانواده‌های کودکان کار و خیابان در آستانه نوروز

◀️ معاون امور اجتماعی بهزیستی استان تهران با اشاره به اینکه بهزیستی در آستانه سال نو، در حال تدارک سبد کالا برای کلیه این خانواده‌ها است، تصریح کرد: همچنین اغلب مراکز برای این کودکان و خانواده‌هایشان لباس نو و همچنین سبد کالا فراهم کرده‌اند.


🔴 افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت اتوبوس برای ایام نوروز

🔸 مدیرعامل سازمان راهداری: قیمت بلیت اتوبوس برای ایام نوروز در راستای ایجاد ترددهای یکسر خالی حداقل ۲۰ درصد افزایش می‌یابد که از ۲۵ اسفندماه این نرخ‌ها اعمال می‌شود


🔻 افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت اتوبوس برای ایام نوروز

🔹مدیرعامل سازمان راهداری: قیمت بلیت اتوبوس برای ایام نوروز در راستای ایجاد ترددهای یکسر خالی حداقل ۲۰ درصد افزایش می‌یابد که از ۲۵ اسفندماه این نرخ‌ها اعمال می‌شود.


نظرها

در ادامه بخوانید

آبگرفتگی و سیل در گلستان+ویدیو

خبر فوریخبر فوری8 ساعت قبل
سیل و آبگرفتگی اینبار گریبان استان گلستان را گرفته است. به گزارش گروه اجتماعی خبر فوری، سال ۹۷ اینبار ضربه آخرش را با سیل به استان گلستان زد. سیل به شهرستان‌های غرب گلستان تخریب جدی وارد کرده است اما خوشبختانه تاکنون آسیب جانی به افراد وارد نشده است. در ادامه تعدادی تصویر از خرابی در شهرستان‌های غرب استان گلستان مانند آق قلا را مشاهده خواهید کرد.

ویدیو/ کنایه مسعود شجاعی در تلویزیون به فروغی: امیدوارم آدمهایی که کارشون رو بلد نیستن، زود برن / خیلی‌ها با صداوسیما بهره کرده‌اند / ۹۰، برندی است که فردوسی پور راه انداخته

انتخابانتخاب1 روز قبل

رقابتی باورنکردنی برای تاریخ تولد لاکچری ۹۸/۱/۱

12+
الفالف1 روز قبل
انتخابانتخاب1 روز قبل
رئیس سازمان امداد ونجات جمعیت هلال احمر از فوت ۳ نفر بر اثر سیل و ریزش کوه خبر داد. وی با اشاره به اینکه ٤٨٠تیم (١٧٨٤ نفر) در ٢٦٢شهر، روستا و محور‌های کوهستانی به ٢٠٦٩٨نفر امدادرسانی کردند، گفت: ٣٥٩٥نفر اسکان اضطراری پیدا کردند و ۵۳ نفر به مناطق امن منتقل شدند. همچنین ۱۰ نفر انتقال به مراکز درمانی بود که ۴۵ نفر به صورت سرپایی خدمات دریافت کردند. به گفته سلیمی ٢ نفر در سوادکوه به علت ریزش کوه و یک نفر در میانرود به دلیل سیل جان خود را ازدست دادند و یک نفر در مه ولات مفقود شده که تلاش‌ها برای پیدا کردن ردی از او ادامه دارد. رئیس سازمان امداد ونجات جمعیت هلال احمر با اشاره به اینکه ١٢٠١ رهاسازی خودور از برف و تخلیه آب از ۴۵۳ منزل مسکونی انجام گرفت، گفت: امدادرسانی در مازندران، گلستان، سمنان، خراسانی شمالی و سیستان و بلوچستان ادامه دارد.

اخبار بیشتر