جایگاه صله رحم در سنت ایرانی/ ظرفیت نوروز در تحکیم نهاد خانواده
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. مهر
  4. اجتماعی
جایگاه صله رحم در سنت ایرانی/ ظرفیت نوروز در تحکیم نهاد خانواده

جایگاه صله رحم در سنت ایرانی/ ظرفیت نوروز در تحکیم نهاد خانواده

مهرخبرگزاری مهر |
فرصت عید نوروز و مناسبت‌های مشابه می‌تواند ظرفیت مناسبی در تنظیم مناسبات خانوادگی به حساب آمده و افراد را در شبکه ای از روابط هنجارین مبتنی بر محوریت طایفه و فامیل قرار دهد.

خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه-ابوالفضل اقبالی*: تحولات سریع خانواده در ساختار و ارزش‌ها یکی از واقعیت‌های اجتماعی در عصر جدید است. امروزه خانواده گسترده به معنایی که در جوامع سنتی وجود داشت جای خود را به خانواده‌های هسته‌ای داده و این امر به نوبه خود آسیب‌ها و چالش‌های فراوانی را برای این نوع از خانواده جدید به وجود آورده است. در عصر حاضر با گسترش خانواده هسته‌ای و ایجاد شهرنشینی به طور وسیع و دور شدن فاصله‌ها، روابط خویشاوندی نیز تحت تأثیر این شرایط نسبت به گذشته کمرنگ شده است. در گذشته، شکل خانواده گسترده مهمترین شکل معمول خانواده‌ها بود و اعضای آن به راحتی از آثار مثبت روابط خویشاوندی بهره مند بودند. اما خانواده‌های جدید به دلیل عدم بهره مندی از ظرفیت‌های مادی و معنوی طایفه و بستگان بیش از پیش در معرض تهدیدات مختلف قرار می‌گیرند. در جامعه ایرانی نیز اگر چه سیر تحولات خانواده در فرم و محتوا تحت تأثیر روندهای جهانی بوده و امروزه دیگر خبری از خانواده‌های گسترده به سبک سنتی نیست اما شرایط و اختصاصات فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی ظرفیت‌های مناسبی را در اختیار خانواده به منظور تقویت ارکان این نهاد قرار می‌دهد. یکی از این ظرفیت‌های مهم و حمایت کننده نهاد خانواده در ایران، عید نوروز و رسم و رسومات مربوط به آن است.

عید نوروز در ایران نقطه اوج ارتباطات خانوادگی و قوم و طایفه‌ای در قالب صله ارحام است. در اندیشه دینی ما، حفظ، توسعه و تعمیق روابط فامیلی و ارتباط صمیمانه و حمایتی خویشاوندان از چنان اهمیتی برخوردار است که پیامبر اسلام (ص) آن را جز دین دانسته و می‌فرمایند: به حاضر و غایب امتم و آنانی که از اصلاب مردان و ارحام زنان تا روز قیامت به دنیا میآیند، سفارش می‌کنم صله رحم کنند، اگرچه به فاصله یک سال راه باشد؛ زیرا صله رحم جز دین است (مجلسی، ۱۴۰۳ ه. ق، ج ۷۲، باب ۳، روایت ۷۳). اساسا در نگاه اسلامی تحکیم پیوندهای خویشاوندی به شدت مورد تأکید و توجه قرار گرفته و صله رحم و رسیدگی به بستگان به عنوان یک ارزش الهی واجب شده است. تا جایی که خدای متعال آن را در ردیف پرستش خویش قرار داده، می‌فرماید: «و اعبدوا الله و لاتشرکوا به شیئا و بالوالدیناحسانا و بذیالقربی…» [نساء، آیه ۳۶] و در جای دیگری می‌فرماید: «و اتقوا الله الذی تسائلون به و الارحامان الله کان علیکم رقیبا» [نساء، آیه ۱] بترسید از آن خدایی که به نام او از یکدیگر درخواست می‌کنید؛ و درباره ارحام کوتاهی نکنید، همانا خداوند مراقب شماست.

با گسترش فرهنگ صله رحم و معاشرت‌های فامیلی و احساس تعلق به گروه خانواده، هم نوایی گروهی افزایش یافته و افراد برای رعایت هنجارهای پذیرفته شده در خانواده تلاش می‌کنند. از آنجا که فرد غالبا غیر از آداب و رسوم گروهی، که وابسته به آن است، ارزش‌های دیگری را به رسمیت نمی‌شناسد و از سوی دیگر، اگر کسی از مصالح جمع پیروی نکند از شبکه حقوق و وظایف متقابل گروهی طرد می‌شود، خود به خود جلوی بسیاری از ناهنجاری‌ها و بزهکاری‌ها گرفته می‌شود.

لذا صله رحم و ارتباطات خانوادگی، هم در ارائه ارزش‌های مثبت و گسترش هنجارها و پایبندی افراد به آن نقش مؤثری دارد و هم نسبت به ناهنجاری‌ها و بزهکاری‌های اجتماعی نقش بازدارندگی، خواهد داشت و مانند کنترل کننده اجتماعی نامرئی، اعضای خانواده را زیر چتر حمایتی خود قرار می‌دهد. لذا در روایت گفته شده که «انصلةالرحم و البرلیهونانالحساب و یعصمان من الذنوب» (مجلسی، ۱۴۰۳ ه. ق، ج ۷۸: باب ۲۳، حدیث ۱۵۹)؛ بدیهی است که این فرایند در طول عمر از ابتدای کودکی تا دوران کهنسالی می‌تواند به طور فعال تأثیرگذار باشد. در نتیجه دوری از ناهنجاری‌ها و انتقال فرهنگ و هنجارهای صحیح اجتماعی از یک نسل به نسل دیگر آسان می‌شود. بنابراین، یکی از راه‌های حفظ جامعه و افراد از لغزش‌ها و انحرافات و تضمین کارآمدی خانواده، گسترش صله رحم است (خارستانی و سیفی: ۱۳۹۳).

فرصت عید نوروز و مناسبت‌های مشابه این ایام همچون شب یلدا که در آنها شاهد اوج گیریصله رحم در میان خانواده‌های ایرانی هستیم می‌تواند ظرفیت مناسبی در تنظیم مناسبات خانوادگی به حساب آمده و افراد را در شبکه ای از روابط هنجارین مبتنی بر محوریت طایفه و فامیل قرار دهد. این امر به نوبه خود جنبه کنترلی و حمایت گرانه نسبت به لغزش‌های احتمالی در روابط خانوادگی و زوجیتی دارد.

به نظر می‌رسد اگرچه این ادعا که در ایران خانواده گسترده از هم پاشیده شده است، چندان دور از واقعیت نیست و دیگر در جامعه امروز ایران خبری از هم زیستی و هم مکانی نسل‌های متوالی در کنار یکدیگر به چشم نمی‌خورد، اما با وجود این، شکل جدیدی از خانواده گسترده در ایران به وجود آمده است که در آن، هم مکانی و مرجعیت وجود ندارد اما سطح مناسبات و مراودات به گونه‌ای است که در فضای امروزی شکل جدیدی به خود گرفته است. یعنی درست است که در خانواده هسته‌ای ایرانی، فرزندان با پدربزرگ و مادربزرگ و دایی و عمو و عمه و خاله و… خود در یک خانه و محل زندگی نمی‌کنند اما به طور کامل نیز از آنها نگسسته اند. شاید بتوان مدعی شد که خانواده ایرانی صورت هسته‌ای به خود گرفته اما محتوای گسترده و سنتی خود را هنوز از دست نداده است.

*دانشجوی دکتری علوم اجتماعی دانشگاه تهران

خواندن خبر در سایت منبع


تلگرام

خبرهای مرتبط با صله رحم، عید نوروز و نوروز از تلگرام

📺 #جدول| عید نوروز چه ساعت‌هایی تلویزیون ببینیم؟

جزییات کامل سریال‌ها و برنامه‌های نوروزی

@bpo۱۰


مدیر شرکت پخش فراورده‌های نفتی غرب مازندران:

🔹 تمهیدات لازم برای تهیه فراوردهای نفتی عید نوروز فراهم شد.

عضویت👇


در ادامه بخوانید

ساختمان‌های عجیبی که هوش از سرتان می‌برد+ تصاویر

4+
الفالف22 ساعت قبل

مورد عجیب موتورسوار مشهور ایرانی و قوانین نوشته و نانوشته!

تابناکتابناک20 ساعت قبل
آن گونه که در این ویدئوی کوتاه و البته تدوین شده (بله! تخلفی که مورد پذیرش راکب نیست …آیا زنان در کشورمان مجاز به راندن موتورسیکلت هستند؟ اگر خیلی سریع به این سوال پاسخ گفتید، بهتر است کمی در قضاوت هایتان تجدید نظر کنید! به گزارش «تابناک»، به تازگی ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود که در نوع خود بسیار عجیب است. نکته خاص ماجرا آنجاست که خانم موتورسوار گواهینامه بین المللی رانندگی دارد و مامور پلیس تاکید دارد گواهینامه وی برای موتورسواری در پیست است. موضوعی به ظاهر ساده که به هیچ وجه ساده نیست و مناقشه برانگیز شده است.
فردا نیوزفردا نیوز1 روز قبل
فرانگر: محمد علی نجفی در دومین جلسه رسیدگی به پرونده قتل میترا استاد در خصوص سابقه خودکشی خودش به قاضی کشکولی گفت: آبان سال ۹۷ به خاطر اختلافاتی که با میترا استاد داشتم و، چون فکر می‌کردم راه به خطا رفته می‌خواستم جدا شوم، اما میترا قبول نمی‌کرد به همین خاطر تصمیم به خودکشی گرفتم و بعد از آن وقتی زنده ماندم چند نفر درباره حکم شرعی اقدام به خودکشی صحبت کردند که همانجا از کارم پشیمان شدم و در صحنه قتل هم به خاطر همین حکم شرعی خودکشی نکردم. وی افزود: به یکی از هتل‌های تهران رفتم و قرص خوردم و، چون نمی‌خواستم کسی متوجه مرگ من شود در اتاق هتل تصمیم گرفتم پس از خوردن قرص، رگ دستم را بزنم که با توجه به زیاد بودن تعداد قرص‌ها بیهوش شدم و دیگر نتوانستم رگ دستم را بزنم.

از دعوای سینما و کتاب تا بی کاغذی مطبوعات

صدا و سیماصدا و سیما11 ساعت قبل
کلاکت ۲۷ تیراز دعوای سینما و کتاب تا بی کاغذی مطبوعاتاختلاف نظر بین پردیس سینمایی و باغ کتاب، مطبوعات همچنان کاغذ ندارند و … از عناوین مهم کلاکت هستند
فارسفارس17 ساعت قبل
سرپرست وزارت آموزش‌ و پرورش به‌ منظور حضور در مراسم یکصدمین سال تأسیس آموزش‌ و پرورش شهرستان آباده، آغاز احداث یک واحد آموزشی، بازدید از روند تکمیل یک پروژه رفاهی، فرهنگی و دیدار با فرهنگیان وارد فارس شد. به گزارش گروه آموزش و پرورش خبرگزاری فارس، سید جواد حسینی به‌ منظور شرکت و سخنرانی در مراسم یکصدمین سال تأسیس آموزش‌ و پرورش شهرستان آباده، کلنگ زنی یک واحد آموزشی و بازدید از روند تکمیل مرکز رفاهی فرهنگی فرهنگیان شمال فارس در شهرستان اقلید و دیدار با فرهنگیان شهرهای خرم بید، سرچهان و مشهد مرغاب وارد فارس شد. در بدو ورود سرپرست وزارت آموزش ‌و پرورش به شهرستان آباده، مدیرکل آموزش ‌و پرورش استان، معاون استاندار فارس، نماینده مردم آباده، بوانات و خرم بید در مجلس شورای اسلامی، فرماندار آباده و جمعی از مسئولین محلی از وی استقبال کردند. حسینی در ابتدای ورود به آباده، ضمن حضور در گلزار شهدای این شهر، با اهداء گل و قرائت فاتحه، به مقام بلند شهدای انقلاب اسلامی ادای احترام کرد. گفتنی است؛ در این سفر سرپرست وزارت آموزش‌ و پرورش را حجت‌الاسلام علی‌عسگری، معاون حقوقی و امور مجلس وزیر آموزش‌ و پرورش همراهی می‌کند.
برترین‌هابرترین‌ها22 ساعت قبل
جایزه آرتور سی کلارک مهم‌ترین و معتبرترین جایزه ادبی انگلستان در حوزه داستان علمی-تخیلی است و با هدف تقدیر از بهترین‌های ادبیات علمی تخیلی منتشر شده در انگلستان به طور سالانه برگزار می‌شود. به گزارش گاردین، تاد تامپسون، نویسنده انگلیسی-آفریقایی برای داستان «عطر رز» برنده مهم‌ترین جایزه داستان علمی-تخیلی بریتانیا شد. باتلر، رئیس هیئت داوران این دوره از جایزه آرتور سی. البته در ماه می‌میلادی تام هانتر، مدیر جایزه آرتور سی کلارک از ناشران خواست تا داستان‌های علمی-تخیلی نویسندگان از فرهنگ‌های مختلف را منتشر کنند. «رویاهایی پیش از شروع زمان» نوشته آن چارناک و کولسن وایتهد با داستان «راه‌آهن زیرزمینی» برنده جایزه آرتور سی کلارک ۲۰۱۹ و ۲۰۱۸ شدند.

نظرها

اخبار بیشتر