1. خبری
  2. همه خبرها
  3. مهر
  4. اجتماعی
جایگاه صله رحم در سنت ایرانی/ ظرفیت نوروز در تحکیم نهاد خانواده

جایگاه صله رحم در سنت ایرانی/ ظرفیت نوروز در تحکیم نهاد خانواده

مهرخبرگزاری مهر |
فرصت عید نوروز و مناسبت‌های مشابه می‌تواند ظرفیت مناسبی در تنظیم مناسبات خانوادگی به حساب آمده و افراد را در شبکه ای از روابط هنجارین مبتنی بر محوریت طایفه و فامیل قرار دهد.

خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه-ابوالفضل اقبالی*: تحولات سریع خانواده در ساختار و ارزش‌ها یکی از واقعیت‌های اجتماعی در عصر جدید است. امروزه خانواده گسترده به معنایی که در جوامع سنتی وجود داشت جای خود را به خانواده‌های هسته‌ای داده و این امر به نوبه خود آسیب‌ها و چالش‌های فراوانی را برای این نوع از خانواده جدید به وجود آورده است. در عصر حاضر با گسترش خانواده هسته‌ای و ایجاد شهرنشینی به طور وسیع و دور شدن فاصله‌ها، روابط خویشاوندی نیز تحت تأثیر این شرایط نسبت به گذشته کمرنگ شده است. در گذشته، شکل خانواده گسترده مهمترین شکل معمول خانواده‌ها بود و اعضای آن به راحتی از آثار مثبت روابط خویشاوندی بهره مند بودند. اما خانواده‌های جدید به دلیل عدم بهره مندی از ظرفیت‌های مادی و معنوی طایفه و بستگان بیش از پیش در معرض تهدیدات مختلف قرار می‌گیرند. در جامعه ایرانی نیز اگر چه سیر تحولات خانواده در فرم و محتوا تحت تأثیر روندهای جهانی بوده و امروزه دیگر خبری از خانواده‌های گسترده به سبک سنتی نیست اما شرایط و اختصاصات فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی ظرفیت‌های مناسبی را در اختیار خانواده به منظور تقویت ارکان این نهاد قرار می‌دهد. یکی از این ظرفیت‌های مهم و حمایت کننده نهاد خانواده در ایران، عید نوروز و رسم و رسومات مربوط به آن است.

عید نوروز در ایران نقطه اوج ارتباطات خانوادگی و قوم و طایفه‌ای در قالب صله ارحام است. در اندیشه دینی ما، حفظ، توسعه و تعمیق روابط فامیلی و ارتباط صمیمانه و حمایتی خویشاوندان از چنان اهمیتی برخوردار است که پیامبر اسلام (ص) آن را جز دین دانسته و می‌فرمایند: به حاضر و غایب امتم و آنانی که از اصلاب مردان و ارحام زنان تا روز قیامت به دنیا میآیند، سفارش می‌کنم صله رحم کنند، اگرچه به فاصله یک سال راه باشد؛ زیرا صله رحم جز دین است (مجلسی، ۱۴۰۳ ه. ق، ج ۷۲، باب ۳، روایت ۷۳). اساسا در نگاه اسلامی تحکیم پیوندهای خویشاوندی به شدت مورد تأکید و توجه قرار گرفته و صله رحم و رسیدگی به بستگان به عنوان یک ارزش الهی واجب شده است. تا جایی که خدای متعال آن را در ردیف پرستش خویش قرار داده، می‌فرماید: «و اعبدوا الله و لاتشرکوا به شیئا و بالوالدیناحسانا و بذیالقربی…» [نساء، آیه ۳۶] و در جای دیگری می‌فرماید: «و اتقوا الله الذی تسائلون به و الارحامان الله کان علیکم رقیبا» [نساء، آیه ۱] بترسید از آن خدایی که به نام او از یکدیگر درخواست می‌کنید؛ و درباره ارحام کوتاهی نکنید، همانا خداوند مراقب شماست.

با گسترش فرهنگ صله رحم و معاشرت‌های فامیلی و احساس تعلق به گروه خانواده، هم نوایی گروهی افزایش یافته و افراد برای رعایت هنجارهای پذیرفته شده در خانواده تلاش می‌کنند. از آنجا که فرد غالبا غیر از آداب و رسوم گروهی، که وابسته به آن است، ارزش‌های دیگری را به رسمیت نمی‌شناسد و از سوی دیگر، اگر کسی از مصالح جمع پیروی نکند از شبکه حقوق و وظایف متقابل گروهی طرد می‌شود، خود به خود جلوی بسیاری از ناهنجاری‌ها و بزهکاری‌ها گرفته می‌شود.

لذا صله رحم و ارتباطات خانوادگی، هم در ارائه ارزش‌های مثبت و گسترش هنجارها و پایبندی افراد به آن نقش مؤثری دارد و هم نسبت به ناهنجاری‌ها و بزهکاری‌های اجتماعی نقش بازدارندگی، خواهد داشت و مانند کنترل کننده اجتماعی نامرئی، اعضای خانواده را زیر چتر حمایتی خود قرار می‌دهد. لذا در روایت گفته شده که «انصلةالرحم و البرلیهونانالحساب و یعصمان من الذنوب» (مجلسی، ۱۴۰۳ ه. ق، ج ۷۸: باب ۲۳، حدیث ۱۵۹)؛ بدیهی است که این فرایند در طول عمر از ابتدای کودکی تا دوران کهنسالی می‌تواند به طور فعال تأثیرگذار باشد. در نتیجه دوری از ناهنجاری‌ها و انتقال فرهنگ و هنجارهای صحیح اجتماعی از یک نسل به نسل دیگر آسان می‌شود. بنابراین، یکی از راه‌های حفظ جامعه و افراد از لغزش‌ها و انحرافات و تضمین کارآمدی خانواده، گسترش صله رحم است (خارستانی و سیفی: ۱۳۹۳).

فرصت عید نوروز و مناسبت‌های مشابه این ایام همچون شب یلدا که در آنها شاهد اوج گیریصله رحم در میان خانواده‌های ایرانی هستیم می‌تواند ظرفیت مناسبی در تنظیم مناسبات خانوادگی به حساب آمده و افراد را در شبکه ای از روابط هنجارین مبتنی بر محوریت طایفه و فامیل قرار دهد. این امر به نوبه خود جنبه کنترلی و حمایت گرانه نسبت به لغزش‌های احتمالی در روابط خانوادگی و زوجیتی دارد.

به نظر می‌رسد اگرچه این ادعا که در ایران خانواده گسترده از هم پاشیده شده است، چندان دور از واقعیت نیست و دیگر در جامعه امروز ایران خبری از هم زیستی و هم مکانی نسل‌های متوالی در کنار یکدیگر به چشم نمی‌خورد، اما با وجود این، شکل جدیدی از خانواده گسترده در ایران به وجود آمده است که در آن، هم مکانی و مرجعیت وجود ندارد اما سطح مناسبات و مراودات به گونه‌ای است که در فضای امروزی شکل جدیدی به خود گرفته است. یعنی درست است که در خانواده هسته‌ای ایرانی، فرزندان با پدربزرگ و مادربزرگ و دایی و عمو و عمه و خاله و… خود در یک خانه و محل زندگی نمی‌کنند اما به طور کامل نیز از آنها نگسسته اند. شاید بتوان مدعی شد که خانواده ایرانی صورت هسته‌ای به خود گرفته اما محتوای گسترده و سنتی خود را هنوز از دست نداده است.

*دانشجوی دکتری علوم اجتماعی دانشگاه تهران

خواندن خبر در سایت منبع


تلگرام

خبرهای مرتبط با صله رحم، عید نوروز و نوروز از تلگرام

مدیر شرکت پخش فراورده‌های نفتی غرب مازندران:

🔹 تمهیدات لازم برای تهیه فراوردهای نفتی عید نوروز فراهم شد.

عضویت👇


📺 #جدول| عید نوروز چه ساعت‌هایی تلویزیون ببینیم؟

جزییات کامل سریال‌ها و برنامه‌های نوروزی

@bpo۱۰


در ادامه بخوانید

فردا نیوزفردا نیوز22 ساعت قبل
علت پخش نشدن برنامه برنده باش پنجشنبه ۵ فروردین ۹۸ چیست؟ به گزارش فردا مسابقه برنده باش چند ماه است که از شبکه سه پخش میشودروند این مسابقه از ابتدا با انتقادات زیادی روبرو شد چرا که ساختار آن از نظر بسیاری از کارشناسان شباهت زیادی با مسابقات قمار داشت برای شرکت در مسابقه برنده باش باید اقدام به خرید سوال کنید همین مسئله باعث می‌شود که برخی اعتقاد داشته باشند که این مسابقه قمار استحتی اگر این مسابقه قمار نیز نباشد ساختارش بسیار شباهت به مسابقات بخت آزمایی دارد. علیرغم همه این انتقادات شبکه ۳ همچنان به پخش این مسابقه ادامه می‌داد با این حال سخنان رهبر انقلاب درباره لزوم جلوگیری از پخش برنامه‌های مشابه بخت آزمایی باعث شده است که اما اگر‌های پیرامون پخش مسابقه برنده باش به وجود بیایدهمانطور که از کنداکتور شبکه سه مشخص است از مسابقه برنده باش امشب پخش نمیشود و احتمالا فردا شب نیز این مسابقه از شبکه سه پخش نخواهد شد.
برترین‌هابرترین‌ها23 ساعت قبل
اینجا کلانتری وزراست و این پیامک هم برای کسانی است که احتمالا حجابشان در خودرو شل بوده، این آدم‌ها در خیابان وزرا جمع شده بودند تا ببینند تکلیف چیست؟ متن پیامک را هم که ملاحظه می‌کنید، دفعه اول اخطار و دفعات بعدی برخورد. برترین‌ها: اینجا کلانتری وزراست و این پیامک هم برای کسانی است که احتمالا حجابشان در خودرو شل بوده، این آدم‌ها در خیابان وزرا جمع شده بودند تا ببینند تکلیف چیست؟ متن پیامک را هم که ملاحظه می‌کنید، دفعه اول اخطار و دفعات بعدی برخورد. ضمنا تصاویر مربوط به امروز صبح است.
فردا نیوزفردا نیوز14 ساعت قبل
انتشار فیلمی از محمد سرافراز و شهرزاد میرقلی خان به همراه اسنادی در دست شهرزاد میرقلی‌خان باعث شده است که گمانه زنی‌های زیادی در مورد ماهیت این اسناد توسط کاربران فضای مجازی ایجاد شودپایگاه خبری فردا: انتشار فیلمی از محمد سرافراز و شهرزاد میرقلی خان به همراه اسنادی در دست شهرزاد میرقلی‌خان باعث شده است که گمانه زنی‌های زیادی در مورد ماهیت این اسناد توسط کاربران فضای مجازی ایجاد شودیاشار سلطانی با انتشار این فیلم نوشته است که اسناد مذکور اسناد محرمانه است که توسط سرافراز از ایران خارج شد و در اختیار شهرزاد میرقلی‌خان قرار گرفته استدرس این اخبار گفته شده است که این اسناد از سازمان صدا و سیما به بیرون درز کرده است با این حال محمد سرافراز در گفت و گو با جام نیوز این مسئله را رد کرده است و شهرزاد میرقلی‌خان نیز در فایلی هرگونه صحت این مسئله را تکذیب نموده است و گفته است این اسناد مرتبط با دوران زندان او در آمریکا است
صدا و سیماصدا و سیما2 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، دکتر افتخاری استاد دانشگاه در برنامه گفتگوی ویژه قرآنی افزود: اسلام دین مشورت است حتی در بالاترین رده یعنی پیامبر (ص) که عقل کل است زیرا سخن ایشان از وحی است، خداوند می‌فرماید: من گوش و زبان او هستم اما باز هم به دلیل اینکه مردم یاد بگیرند و غرور را کنار بگذارند و در کنار پیامبر (ص) کارورزی کنند خداوند به ایشان دستور می‌دهد که با مردم مشورت کنند. وی با اشاره به آیات مختلف در قرآن گفت: در مورد خانواده هم همین طور است زمانی که دچار اختلاف می‌شوند بهتر است با دیگران مشورت کنند، مشورت در آیات قرآن کریم چندین بار تکرار شده است پس مشورت امر مهمی است حتی برای پیامبر اکرم (ص) در جاهای مختلف که ابعاد مختلفی هم دارد. این استاد دانشگاه با اشاره به یکی از روایات امام علی (ع) افزود: هرکسی که خود رأی باشد آن شخص به یقین از بین می‌رود اما اگر کسی با صاحب نظران مشورت کند با عقل آنها خود را شریک کرده است. دکتر افتخاری گفت: وقتی کسی مشورت کند و شکست بخورد هیچ کس نمی‌گوید شکست خورد و در آن مشکل کمکش می‌کنند و اگر مشورت کند و موفق شود به او حسادت نمی‌کنند زیرا خود را در این موفقیت سهیم می‌دانند پس مشورت جلوی حسد، کارشکنی‌ها و رقابت‌های ناصحیح را می‌گیرد. وی با اشاره به جایگاه مشورت در مجلس شورای اسلامی افزود: در اصل ۱۰ قانون اساسی و در فصل هفتم به موضوع شوراها پرداخته شده است. هدفی که در مورد شوراها در قانون اساسی آمده است در حقیقت در جهت هم افزایی و حل مشکلات مردم است. پیشبرد سریع برنامه‌های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و سایر امور از طریق همکاری مردم است. دکتر افتخاری گفت: به نظرم شوراها تا حدودی به وظایف خود عمل کرده‌اند، قانون اساسی در این خصوص مشکلی ندارد اما گاهی ممکن است ما قانون را درست عمل نکنیم. وی درخصوص جایگاه مشورت در حل مسایل نظام افزود: امریکا در این اواخر تهدیدهایی می‌کند، وقتی در قوه مجریه، قضاییه، مقننه، در نیروهای مسلح، سپاه و بسیج همه هم صدا شدند دشمن عقب نشینی می‌کند چون دشمن نگاه می‌کند ما چقدر همبستگی و مشورت داریم، گاهی اوقات قرار نیست مشورت در فضای باز صورت بگیرد. این استاد دانشگاه با اشاره به حدیثی مبنی بر اینکه با دشمن هم مشورت کنید، گفت: این به آن معنا نیست که دشمن هرچه گفت عمل کنیم مشورت می‌کنیم تا از اهدافش مطلع شویم. بدانیم در ذهن دشمن چیست و می‌خواهد در آینده چه کار کند، پس در همه جوامع باید از بحث مشورت استفاده کنیم تا به نتایج مطلوب برسیم.
الفالف10 ساعت قبل
نرسیده به این گذر خیلی‌ها قدم کند می‌کنند؛ کیف پول را از جیب‌ها و کیف دستی‌ها بیرون می‌کشند تا هنگام ورود به زیارتگاه امام‌زاده عبدالله دست‌خالى نباشند. یک موزه سر بازآرامستان امامزاده عبدالله بی‌برو برگرد یکی از نخستین مدفن‌های تهرانی‌های قدیم بوده است. از رواق طویل تازه ساخته شده امامزاده گذر می‌کنیم. مسیرهای دسترسی به امام‌ زادهاستفاده از ایستگاه متروی شهر ری به راحتی می‌تواند شما را به بقعه امامزاده عبدالله در سه راه ورامین برساند. اگر با خودروی شخصی به زیارت این امامزاده می‌روید باید از خیابان فداییان اسلام خودتان را به شهر ری و سه راه ورامین برسانید.
صدا و سیماصدا و سیما3 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی بنیاد رودکی، مستر کلاس آنسامبل سازهای بادی (چوبی و برنجی) برای نوازندگان ارکسترهای ملی و سمفونیک، هنرجویان هنرستان‌ها، دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌های آزاد در نظر گرفته شده است. همچنین با توجه به حمایت بنیاد رودکی از نوازندگان سازهای بادی، کلیه شرکت کنندگان از ۳۰ درصد تخفیف و دانشجویان و هنرجویان هنرستان‌های موسیقی از ۵۰ درصد تخفیف ویژه بهره‌مند خواهند شد. در پایان این دوره، برای گروه‌های برگزیده کنسرتی در تالار رودکی برنامه ریزی شده است. بنیاد رودکی مستر کلاس رهبری ارکستر (تکنیک و اصول رهبری ارکستر) را نیز برگزار خواهد کرد. سمفونی شماره ۳ مندلسون برای رپرتوار این دوره در نظر گرفته شده است. شرکت کنندگان می‌توانند در تمرینات ارکستر سمفونیک به رهبری نصیر حیدریان حضور یابند. همچنین سایر علاقه مندان می‌توانند به صورت غیر فعال در این مستر کلاس شرکت کنند. شرکت کنندگان در این دوره‌ها گواهی پایان دوره از بنیاد رودکی را دریافت خواهند کرد. متقاضیان برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت مرکز آموزش بنیاد رودکی به نشانی www. bramoozesh. ir، اینستاگرام این مرکز به نشانی roudaki-education مراجعه و یا برای مشاوره و ثبت نام با شماره‌های ۶۱ و ۹-۶۶۷۴۳۳۵۸، ۰۹۱۲۵۷۸۹۹۵۷ تماس حاصل کنند. نصیر حیدریان ساز ترومبون را در هنرستان موسیقی فرا گرفت و سپس در وین اتریش به تحصیل رهبری ارکستر و اپرا پرداخت. وی رهبری ارکسترهای آندره زایته، سازهای بادی دانشگاه گراتس، اپرای شهر گراتس، ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر سمفونیک جوانان ونزوئلا، ارکستر سمفونیک بازل، ارکستر سمفونیک جوانان جهان، و رهبری ارکستر چند اپرا در شهرهای بازل، زوریخ، بن، مونیخ و بارسلون، تالار بتهوون و ارکستر مجلسی مونیخ را در کارنامه کاری خود دارد. حیدریان همچنین جایزه‌ای از بنیاد ریشارد واگنر در سال ۱۹۹۹ دریافت کرده است. حیدریان اکنون به عنوان استاد موسیقی در دانشگاه موسیقی گراتس فعالیت دارد.

نظرها

اخبار بیشتر