سایه سقوط بر سر کابینه عبدالمهدی
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. انتخاب
  4. سیاسی

سایه سقوط بر سر کابینه عبدالمهدی

انتخابخبرگزاری انتخاب |
«تیری دژاردن» تحلیل‌گر فرانسوی در اثر خود با عنوان «صد میلیون عرب» در توصیف و تحلیل جایگاه عراق در میان جهان عرب، با ظرافت تمام بغداد را «پایتخت به دارآویختن‌ها» یعنی شهری که در آن به چالاکی شکنجه می‌کنند و به آسانی یکدیگر را به قتل می‌رسانند، یاد می‌کند. با نگاه به تاریخ عراق می‌توان بیش از آن‌که از دوران صلح، ثبات و توافق یاد کرد اگر نه «ده هزار» بلکه «هزار» مرتبه بیشتر می‌توان قتل، اعدام، توطئه، کشتار، آشوب و بحران را بر شمارد.
سایه سقوط بر سر کابینه عبدالمهدی - 0

آرمان سلیمی: گذار عراق از دوران تاریک و وحشت‌برانگیز، سلطه گروه تروریستی داعش بر بخشی از سرزمین و مردمان این کشور، از دید غالب ناظران سیاسی نویدبخش آغاز دوران جدیدی از حیات سیاسی بر پایه امکانیت پیدا کردن ثبات سیاسی در این کشور تلقی می‌گردید. به ویژه پس از برگزاری چهارمین دوره انتخابات پارلمانی کشور عراق در ۱۲ می‌۲۰۱۸ (۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷) و متعاقب آن گماشته شدن عادل عبدالمهدی به عنوان مامور تشکیل دولت جدید و مشخص شدن رئیس‌جمهور و رئیس پارلمان جدید، با توجه به همدلی‌ای که در سطح داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی نسبت به نجات عراق گرفتار شده در چنگال بزرگ‌ترین گروه تروریستی تاریخ وجود داشت، آغاز دورانی متفاوت‌تر از تمامی مراحل گذشته نوید داده می‌شد. در میانه این نگاهها و تحلیل‌های نسبتا خوش‌بینانه دو نکته اساسی مورد توجه قرار نگرفته است.

یکی اینکه عراق پساداعش، گسست و دگردیسی در ساختار و آغازگر دورانی جدید همانند دوران بعد از سقوط رژیم بعث در ۲۰۰۳ نیست؛ بلکه با تفاوتی اندک در وضعیت مدیریت مناطق مورد منازعه با محوریت کرکوک، همان بازگشت به گذشته با دوران قبل از ظهور داعش است. دیگر مساله مهم این است که اگر از منظر جامعه‌شناسی تاریخی به تولد و ظهور دولت - ملتی به نام عراق در سال ۱۹۲۱ تا کنون توجه شود می‌توان وضعیت پساداعش را همچون دور باطل گذاز از بحران به ثبات و گذار از ثبات به بحران مورد ارزیابی قرار داد. در واقع، بغداد همچون قلب جهان عرب، به واسطه برساخته شدن بر پایه‌هایی از هویت‌های قومی نامتجانس، جغرافیایی پرمنازعه، سرچشمه‌های عظیم از رانت و مداخله‌گری فعال قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، با چرخه‌ای پایان‌ناپذیر از بحران‌ها مواجه بوده است.

در همین زمینه «تیری دژاردن» تحلیل‌گر فرانسوی در اثر خود با عنوان «صد میلیون عرب» در توصیف و تحلیل جایگاه عراق در میان جهان عرب، با ظرافت تمام بغداد را «پایتخت به دارآویختن‌ها» یعنی شهری که در آن به چالاکی شکنجه می‌کنند و به آسانی یکدیگر را به قتل می‌رسانند، یاد می‌کند. با نگاه به تاریخ عراق می‌توان بیش از آن‌که از دوران صلح، ثبات و توافق یاد کرد اگر نه «ده هزار» بلکه «هزار» مرتبه بیشتر می‌توان قتل، اعدام، توطئه، کشتار، آشوب و بحران را بر شمارد. در حقیقت، بسیاری از بحران‌های سیاسی، هویتی، اجتماعی، اقتصادی و طبقاتی این کشور در عصر پس از سقوط دیکتاتوری صدام حسین نیز همچنان ادامه داشته و دارد؛ تنها وجه تفاوت این است که در سال‌های بعد از ۲۰۰۳ این بحران‌ها در حال انباشت بوده و مجال برای ظهور آن‌ها کمتر بود که در سال ۲۰۱۴ می‌توان ظهور داعش را تنها نمودی کوچک از بازنمایی این بحران‌ها دانست.

در وضعیت جدید نیز بر خلاف رویکرد ناظرانی که خوش‌بینانه به آینده عراق پساداعش نگاه می‌کنند، در عرصه عمل شاهد هستیم که سطح بزرگ از بحران و مصائب همچنان گریبان‌گیر دولت و ملت عراق است. از یک سو، در بغداد، دولت عادل عبدالمهدی با مشکلات زیادی همراه شده است. با گذشت بیش از ۶ ماه از گرفتن رای اعتماد نخست‌وزیر و تایید ۱۴ وزیر دولت در ۶ نوامبر ۲۰۱۸، همچنان شاهد هستیم که چهار وزارت دفاع، کشور، آموزش پرورش و دادگستری، از مجموع ۲۲ وزارتخانه در انتظار تعیین تکلیف هستند. همچنین، فشارهای زیادی از سوی احزاب و جریان‌های مختلف برای مجبور شدن عبدالمهدی به کناره‌گیری به راه افتاده است. از سوی دیگر، در اقلیم کردستان نیز به عنوان دیگر سپهر مهم سیاست در عراق، با گذشت بیش از ۶ ماه از برگزاری انتخابات پارلمان ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۸، همچنان دولت جدید تشکیل نشده و اختلافات میان احزاب سیاسی به قوت خود باقی است.

با نظر به این تفاسیر و مقدمات، اکنون در نوشتار حاضر این فرضیه پی‌گیری می‌شود که وضعیت سیاسی کشور عراق در آینده نزدیک در مسیر بحرانی‌تر شدن و افزایش تنش میان جناح‌های سیاسی در هر دو سپهر بغداد و اربیل قرار می‌گیرد. در همین راستا، در ادامه نوشتار چرایی و دلایل شکل‌گیری چنین وضعیتی مورد توجه قرار می‌گیرد.

پی‌ریزی عراق پساداعش بر ستون بحران‌های انباشت شده

بدون تردید، مهم‌ترین علت تداوم بحران در عرصه سیاسی کشور عراق را می‌توان در ارتباط با شکاف‌ها و بحران‌های ساختاری انباشت شده‌ای دانست که از ابتدای ایجاد دولت عراق در نتیجه اراده قدرت‌های بین‌المللی وقت یعنی فرانسه و انگلستان، تا کنون وجود داشته است. از همان سال ۱۹۲۱ بر اساس یک کنش کاملا سیاسی اقلیت عرب سنی بر شیعیان اکثریت، کردها و ترکمن‌ها و دیگر گروههای هویتی عراقی حاکم شدند. در ابتدا کشف میادین نفتی بزرگ در استان‌های کرکوک و بصره، زمینه انباشت قدرت و ثروت هرچه بیشتر در دستان حکومت و طبقات وابسته را ایجاد کرد. همچنین، شکاف‌های قومی در عراق چند مرحله جنگ داخلی میان بغداد با کردها در شمال را در پی داشت. در سال‌های پس از ۲۰۰۳ تلاش شد این شکاف‌های قومی- مذهبی و طبقاتی در قالب پی‌ریزی دولتی مدرن و فدرال حل شود اما آنچه نمایان است تا کنون این شکاف‌ها نه تنها حل نشده، بلکه در قالب نگاه متفاوت گروهها به منافع و خواسته‌ها تداوم پیدا کرده است. حتی در وضعیت جدید شکاف‌های هویتی از حالت بیرون گروهی به وضعیت درون گروهی تغییر پیدا کرده است. بدین معنی که در میان خود شیعیان، کردها و سنی‌ها، جریان‌های مخالف یکدیگر وجود دارند که اساس و منطبق آن‌ها در برابر یکدیگر، نوعی آنتاگونیسم (تخاصم) است که موجب پیچیدگی وضعیت سیاسی عراق در دولت عادل عبدالمهدی با در عراق پساداعش نیز شده است. در مقطع کنونی، امکان سازش و توافق جناح‌های سیاسی، حتی در وضعیت درون گروهی نیز بسیار دشوار شده و همین امر زمینه‌ساز عدم توانمندی حکومت در بغداد و اربیل نیز شده است. نمود بارز این امر را می‎‌توان در تعلل چندین ماهه عراقی‌ها در حکومت مرکزی و حکومت اقلیم برای تشکیل حکومت جدید مورد اشاره قرار داد.

در خبری بخوانید: اخبار سیاسی روز ایران و جهان

افزایش جریان‌های گریز از مرکز و سروری قانون

شکل‌گیری و افزایش جریان‌های مستقل و غیرحکومتی دخیل در قدرت و تاثیرگذار بر سپهر سیاست، یکی از مهم‌ترین نتایجی بود که حضور داعش برای عراقی‌ها به همراه داشت. در مسیر مبارزه با این گروه تروریستی گروههای نظامی تحت عنوان «بسیج مردمی» ایجاد شدند که در عرصه عمل نیز فداکاری‌های بزرگی را در مبارزه با خلافت خودخوانده ابوبکر بغدادی نشان دادند. این گروهها اکنون در قامت نیروهایی جدید که اتفاقا به واسطه تلاش‌های و مبارزات، نوعی مشروعیت سیاسی و جایگاه را برای خود قایل هستند، تا حدود زیادی حاضر به حذف و نادیده گرفته شدن نیستند. همین امر زمینه‌ساز ظهور نیروهای نظامی موازی با ارتش شده که در نهایت نوعی قدرت فراقانونی را برای این گروهها ایجاد کرده است که به آسانی خواست و دستورات نخست‌وزیر را در هر زمان ممکن نادیده بگیرند. در اقلیم کردستان نیز این وضعیت به مراتب پیچیده‌تر و شدیدتر است؛ زیرا دو حزب اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان عراق، به واسطه انحصار بر قوه قهریه، خود واضع قانون و تعیین کننده مفاد اجرایی آن هستند.

خلاء و تضعیف جایگاه سیاسیون کاریزما

یکی دیگر از دلایل تضعیف حکومت عادل عبدالمهدی و پیچیدگی در ایجاد حکومت جدید اقلیم کردستان، در ارتباط با خلاء و تضعیف سیاست‌مداران کاریزماتیکی است که در سال‌های پس از ۲۰۰۳ در مقام مرجع جریان‌های هویتی مختلف عراق ایفا نقش کرده و به نوعی در گرانیگاهها زمینه‌ساز گذار از بحران شده‌اند. نوری المالکی، ابراهیم جعفری و عمار حکیم در میان شیعیان، ایاد علاوی (با وجود شیعه بودن)، اسامه نجیفی و سلیم الجبوری در میان سنی‌ها و جلال طالبانی و مسعود بارزانی در میان کردها، شخصیت‌های کاریزمایی بوده‌اند که طی سال‌های پش از ۲۰۰۳ همواره بر اساس نوعی مصالحه شخصی زمینه‌ساز گذار از بحران‌ها بوده‌اند. اما در وضعیت جدید یا تعدادی از این اشخاص از عرضه خارج شده یا اینکه در جامعه عراق از آن‌ها کاریزمازدایی شده است. همین امر در وضعیت جدید، دولت عراق را با مشکل حل مسائل ریز و درشت مواجه کرده است؛ به گونه‌ای که حتی در کوچک‌ترین مسائل نیز شاهد برخورد و تضاد فکری بی‌پایان میان گروههای سیاسی هستیم. این روند در آینده نیز می‌تواند بیشتر شده و گستره بحران‌ها را به شدت افزایش دهد.

نهادینه شدن شکاف‌ها و استثنازدایی از نظامی‌گری

یکی دیگر از مصائب عراق پساداعش که به شکل مستقیم در ارتباط با حضور گروه تروریستی داعش قرار می‌گیرد، در ارتباط با تبدیل شدن نظامی‌گری به امری عادی و خارج از استثنا است. در حقیقت، مبارزه با داعش نوعی همگرایی و هدف مشترک را برای عراقی‌ها ایجاد کرده بود و همگی فرای از اختلافات در کنار یکدیگر با هدف نابودی این گروه متحد شده بودند اما در وضعیت پس از پایان حیات دشمن مشترک در ابتدای امر شاهد برجسته شدن شکاف‌های موجود میان گروههای سیاسی عراقی بودیم که بر خلاف سابق دیگر ابایی از درگیری نظامی با یکدیگر نداشتند. در وضعیت کنونی نیز همین روند وجود دارد و بسیار از گروههای عراقی، تحت شرایط مختلف دست به گریبان قوه قهریه خواهند شد و منطق نظامی‌گری را بر منطق دیالوگ ترجیح می‌دهند. این امر عرصه مدیریت اجرایی را برای حکومت‌های بغداد و اربیل با دشواری مواج کرده است و در آینده نیز می‌تواند وضعیت دشوارتر شود.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

ساعت ۲۴ساعت ۲۴1 روز قبل
روزنامه واشنگتن‌پست در گزارشی به تلاش‌های سناتورهای آمریکایی برای کشاندن واشنگتن و تهران به میز مذاکرات پرداخت و نوشت: دیپلماسی هسته‌ای آمریکا با ایران به یک مانع برخورد کرده است. دو سناتور ضدایرانی از هر دو حزب آمریکا در تلاشی هماهنگ به‌دنبال ترسیم طرحی هستند که اعتقاد دارند می‌تواند منجر به یک توافق بهتر شود. در واقع ایده منندز و گراهام آن است که ایالات‌متحده می‌تواند یک توافق هسته‌ای جدید را همزمان به ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پیشنهاد دهد. اما ایران نیز می‌تواند در ازای موافقت با این طرح، خود را از بخشی از تحریم‌ها رها کند. گراهام در این باره می‌گوید: «معتقدم که توافق هسته‌ای کنونی با ایران از اساس خود دچار نقص‌های شدیدی است، اما این به منزله پایان قصه نیست.
آفتاب‌نیوزآفتاب‌نیوز1 روز قبل
دولت دوازدهم این لوایح را تصویب و برای طی روند قانونی به مجلس شورای اسلامی ارسال کرد. رییس و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام اما هر دو در اظهاراتی جداگانه صراحتا مخالفت خود با تصویب این لوایح را اعلام کرده‌اند ولی دولت و مجلس همچنان به اصرار خود ادامه می‌دهند. سنت حضرت امام در بدو‌ تاسیس مجمع تشخیص مصلحت، قرار دادن رییس‌جمهوری در رأس این نهاد عالی بن‌بست‌شکن که روسای ۳ قوه عضو آن هستند، بود. ضرورت احیای این سنت با ناتوانی این مجمع در حفظ مصلحت نظام در موضوع FATF آشکار شد». اگر تصویب نشودتمام این راهکارها و گفته‌ها برای آن است که مجمع تشخیص مصلحت نظام روزه سکوت یک ‌ساله خود را بشکند و رای قطعی خود را صادر کند.
فردا نیوزفردا نیوز1 روز قبل
آذری جهرمی گفت: با توجه به احتمال تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها تا پایان سال، آماده همکاری با نهاد‌های آموزشی هستیم. خبرگزاری تسنیم،: آذری‌جهرمی ساعتی پیش در صفحه شخصی خود نوشت: با توجه به احتمال تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها تا پایان سال، برای همکاری با وزارت علوم و آموزش‌وپرورش، امکانات ویژه‌ای را جهت آموزش مجازی و از راه دور فراهم کردیم تا میلیون‌ها دانش‌آموز و دانشجوی عزیز، ضمن حفظ سلامت خود، از تحصیل علم هم جا نمانند. سعید نمکی وزیر بهداشت شب گذشته درباره تصمیمات ستاد مقابله با کرونا برای تعطیلی مدارس، اظهار کرد: درباره مدارس مناطقی که موارد مثبت کرونا در آن‌ها شناسایی شده است، جمعه شب بررسی و وضعیت تعطیلی را اعلام خواهیم کرد. وی افزود: فعلا در یک دوره سه روزه اگر نیاز به تعطیلی باشد، مدارس در مناطق مبتلا به کرونا تعطیل خواهند شد که لیست مناطق آلوده و تعطیلی مدارس جمعه شب اعلام خواهد شد. نمکی بیان کرد: این مصوبات باید به امضای رییس جمهور هم برسد تا ابلاغ شوند.
وانانیوزوانانیوز1 روز قبل
وی ادامه داد: مشکلاتی که اکنون در اجرای برجام با آن مواجه هستیم تا حد بسیار زیادی ناشی از خروج یکجانبه آمریکا از توافق و سیاست فشار حداکثری آن علیه ایران است. نماینده چین همچنین گفت که سازوکار حل اختلافات در برجام در دستور کار نشست روز چهارشنبه نشست کمیسیون مشترک قرار نداشته است و البته دیدگاه‌های متفاوتی درباره این موضوع وجود دارد. وی با بیان این‌که «بازگرداندن تحریم‌ها پاسخ چالش‌های پیش روی ما نیست»، افزود: شرکت کنندگان در این نشست در ازا توافق کردند که روی آن‌چه که قابل انجام است متمرکز شوند، چیزی که می‌تواند این روند (اجرای برجام) را پیش ببرد و به حفظ برجام و چندجانبه گرایی کمک کند. نشست کمیسیون مشترک برجام روز چهارشنبه با حضور تمام طرف‌های توافق در وین برگزار شد. شرکت کنندگان در این نشست بر لزوم حفظ برجام و بهره مندی ایران از منافع اقتصادی این توافق تاکید کردند.

نظرها

اخبار بیشتر