ضرب‌المثل‌های فارسی از کجا آمده‌اند؟
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. الف
  4. فرهنگ

ضرب‌المثل‌های فارسی از کجا آمده‌اند؟

الفخبرگزاری الف |
کوتاه، ضربه‌زننده و مؤثر؛ این‌ها سه ویژگی جملات و عباراتی به نام ضرب المثل است. زبان و ادبیات فارسی، بخشی از شیرینی و روانی‌اش را مدیون همین ضرب‌المثل‌هاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

روزنامه خراسان نوشت: کوتاه، ضربه‌زننده و مؤثر؛ این‌ها سه ویژگی جملات و عباراتی به نام ضرب المثل است. زبان و ادبیات فارسی، بخشی از شیرینی و روانی‌اش را مدیون همین ضرب‌المثل‌هاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

استفاده از ضرب‌المثل کمک می‌کند به جای این‌که منظورمان را در چند جمله بیان کنیم، خیلی کوتاه و مؤثر، مفهوم مد نظرمان را به طرف مقابل انتقال دهیم. ضرب‌المثل‌ها انواع مختلفی دارند؛ بعضی‌هایشان یک بیت یا مصرع از یک شعر هستند؛ تعدادی از آن‌ها هم عبارت یا بخشی از یک جمله است؛ مانند «گربه را دم حجله کشتن». به بهانه حضور یک کودک شش ساله در برنامه عصر جدید که تعداد زیادی از ضرب‌المثل‌های فارسی را آموخته بود، در ادامه بیشتر از ضرب‌المثل‌ها می‌خوانید.

منشأ اصلی خیلی از ضرب‌المثل‌ها مشخص نیست؛ به عبارت بهتر، اولین کسی که یک عبارت مثلی را به کار برده، به همان اندازه ناشناس است که شاعران و نویسندگان ادبیات فولکلور و عامیانه. معلوم نیست اولین بار چه کسی «هر که بامش بیش برفش بیشتر» را به کار برده یا چه کسی اولین بار «جوجه‌هایش را آخر پاییز شمرده» است. دکتر حسن ذوالفقاری در کتاب «داستان‌های امثال»، داستان حدود ۲۵۰۰ ضرب المثل را از ۱۳۰ منبع، گرد آورده است. تعدادی از مثل‌ها، ریشه در متون ادبی نظم و نثر فارسی دارند. متونی که در دوره‌های آغازین شعر و نثر فارسی تا قرن هفتم هجری نوشته شده‌، بیشترین مثل‌ها را در خود جای داده‌است.

بهره‌گیری سعدی از شعر فردوسی

گلستان سعدی، شاهکار نثر سعدی شیرازی، منبع حدود ۴۰۰ ضرب المثل فارسی است؛ اما جالب است بدانید بسیاری از ضرب‌المثل‌های این کتاب، ریشه در آثاری مانند شاهنامه فردوسی، کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه و … دارند. حتما این بیت معروف سعدی را شنیده‌اید که «نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود/ مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد». دو قرن پیش از سعدی، فردوسی در شاهنامه این‌طور سروده: «به رنج اندر است ای خردمند گنج/ نیابد کسی گنج، نابرده رنج». سعدی همچنین بیت مشهور «میازار موری که دانه‌کش است/ که جان دارد و جان شیرین خوش است» را از فردوسی وام گرفته است. از دیگر اشعار فردوسی در شاهنامه که ضرب‌المثل شده‌اند، می‌توان به «توانا بود هر که دانا بود»، «جوان است و جویای نام آمده است» و «دو صد گفته چون نیم کردار نیست» اشاره کرد.

در وبسایت خبری بخوانید: اخبار فرهنگی هنری جهان

خنده یا گریه، کدام یک؟

گاهی افراد بعضی از ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات رایج در زبان فارسی را اشتباه می‎‌نویسند یا اشتباه معنا می‌کنند؛ برای نمونه، بعضی‌ها اصطلاح «کج‌دار و مریز» را که به معنای احتیاط کردن است، این‌طور می‌نویسند: «کج‌دار و مریض». «پیش غازی و معلق‌بازی» هم ضرب‌المثل دیگری است که بعضی‌ها این‌طور می‌نویسند: «پیش قاضی و معلق‌بازی». غازی به معنای بندباز است و این مثل کنایه از کسانی است که پیش یک فرد ماهر، قصد خودنمایی و ابراز وجود دارند. نمونه دیگر این مثل‌ها، این مصرع مشهور است که خیلی‌ها آن را به عنوان یک اصل روان‌شناسی تعبیر و توصیه می‌کنند: «خنده بر هر درد بی‌درمان دواست»؛ در حالی که این مصرع، تحریف شده بیتی از مولانا جلال الدین محمد بلخی است: «گریه بر هر درد بی‌درمان دواست/ چشم گریان چشمۀ فیض خداست».

چند ذهن نزدیک

بعضی از مثل‌ها و سخنان مشهور ممکن است بین چند فرهنگ مشترک باشند. دکتر مهدی محقق، استاد برجسته ادبیات فارسی، در مقاله‌ای، به ۵۰ ضرب‌المثل مشترک در سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی اشاره کرده است. ایشان معتقد است که می‌توان این مضامین مشترک را از نزدیکی ذهن‌ها دانست؛ یعنی دو نفر در دو زمان و در دو مکان، تحت تاثیر یک موضوع قرار گرفته و سخنی گفته باشند. مثل‌های معروفی مانند «از کوزه همان برون تراود که در اوست»، «خواهی نشوی رسوا هم‌رنگ جماعت شو»، «تو نیکی می‌کن و در دجله انداز»، «عذر بدتر از گناه»، «دوست آن باشد که گیرد دست دوست/ در پریشان‌حالی و درماندگی»، «به مرگ بگیر تا به تب راضی شود»، «لقمان را گفتند ادب از که آموختی، گفت از بی‌ادبان»، «صبر تلخ است ولیکن بر شیرین دارد»، «دیوار گوش دارد»، «صبر و ظفر هر دو دوستان قدیم اند/ بر اثر صبر نوبت ظفر آید» و … در زبان‌های عربی و انگلیسی هم مثل و مانندهایی دارد.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

فیلم | دقت و تیز گوشی حیرت‌انگیز یک رهبر ارکستر

خبرآنلاینخبرآنلاین1 روز قبل
وقتی وارد جاده شهرکرد به ایذه می‌شوید یکی از منحصربفردترین، زیباترین و در عین حال پرپیچ و خم‌ترین جاده‌های ایران را نظاره خواهید کرد. با ادامه دادن به مسیر، درختان سر به فلک کشیده در دامنه‌های زاگرس خودنمایی می‌کنند. با پشت سر گذاشتن این مسیر، راه‌های فرعی شما را به کوه هزار دره و شاخه‌ای از رودخانه کارون می‌رساند. با عبور از پل، پشت سر گذاشتن روستای جوزستان و روستای پوراز را خواهید دید و جشمتان به جمال این همه زیبایی روشن خواهد شد. و اما در ادامه‌ی مسیر چه عجایبی انتظارتان را می‌کشند؟
اعتمادآنلایناعتمادآنلاین1 روز قبل
فتح‌اله نیازی، مسئول بخش تزئینات معماری و آثار نقاشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی –تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری از حفاظت و مرمت ۱۴ اثر از تابلوهای نقاشی معاصر موزه بانک تجارت خبر داد. اعتمادآنلاین| فتح‌اله نیازی، مسئول بخش تزئینات معماری و آثار نقاشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی –تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به مرمت ۱۴ تابلوی نقاشی موزه بانک تجارت، گفت: تابلوهای یاد شده آثاری از هنرمندان بزرگ معاصر ایران همچون سهراب سپهری، ایران درودی، مسعود عربشاهی، سیما حیاتی، حسین محجوبی، سیمین لاله زار و نقاشی‌های کلاسیک پنری ویلیامز است که با توجه به قرارداد بین پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و بانک تجارت، مرمت می‌شوند. نیازی افزود: پروژه یاد شده الگوی مناسبی برای برخورد با دیگر آثار هنری مدرن به شمار می‌آید که می‌توان از نتایج آن در حفظ و نگهدار سایر آثار مشابه بهره مند شد. مسئول بخش تزئینات معماری و آثار نقاشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی –تاریخی خاطر نشان کرد: برای این پروژه اقدامات حفاظتی لازم در سطوح مختلف رنگ، بستر و بوم، چارچوب و پوشش‌های حفاظتی سطح نقاشی انجام گرفته است. وی در پایان خاطرنشان کرد: در این پروژه همگام با اقدامات حفاظت و مرمت پژوهش‌های لازم از جمله شناسایی لایه‌های نقاشی، شناسایی عنصری و کانی شناسی رنگ‌ها و مواد تشکیل هنده اثر، بر روی بعضی از آثار شاخص در حال انجام است.
صدا و سیماصدا و سیما1 ساعت قبل
مدیرکل میراث‌فرهنگی گلستان از آغاز عملیات اجرایی تکمیل مرحله اول محوطه‌سازی میراث جهانی گنبد قابوس با اعتبار ۹ میلیارد و ۶۰۰ میلیون ریال خبر دادبه‌ گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط‌ عمومی سازمان میراث فرهنگی؛ ابراهیم کریمی افزود: این مرحله از طرح محوطه سازی میراث جهانی گنبد قابوس با اعتبار ۹ میلیارد و ۶۰۰ میلیون ریال از محل اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌های استانی آغاز شد. وی با اشاره به عملیات پیش بینی شده در این مرحله گفت: در عملیات اجرایی این مرحله اجرای حدود ۴ هزار و ۵۰۰ متر مربع سنگ فرش محوطه با آجر ختایی و همچنین اجرای تأسیسات محوطه برج قابوس پیش بینی شده است. مدیرکل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان گلستان افزود: احداث نمازخانه پیرامون برج، ۱۰ چشمه سرویس بهداشتی و حدود ۸ هزار مترمربع محوطه سازی، ۵ هزار و ۵۰۰ مترمربع آجرفرش کف محوطه، ۶۰۰ متر طول کانال تأسیسات، هزار و ۳۰۰ متر طول هره‌چینی اطراف کانال‌ها و اجرای زیرساخت روشنایی محوطه با اعتبار ۱۳ میلیارد و ۳۷۹ میلیون ریال از اقدامات گذشته این اداره کل در میراث جهانی گنبد قابوس بوده است. میراث جهانی گنبد قابوس، بنای تاریخی و با شکوه شهر گنبد کاووس در میان پارکی بزرگ و زیبا جای گرفته است و از کیلومتر‌های دور نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب کرده و در گذشته هادی و راهبر مسافرانی بوده است که از این سرزمین عبور می‌کرده‌اند. برج آجری قابوس بیش از هزار سال عمر دارد و همچنان به عنوان بزرگ‌ترین نماد بزرگترین شهر ترکمن‌نشین گلستان، میزبان گردشگران داخلی و خارجی است.
صدا و سیماصدا و سیما1 ساعت قبل
طرح سامان‌دهی و مرمت مسجد پنجه علی قزوین به منظور حفاظت و نگهداری از آثار ارزشمند تاریخی، مذهبی به همت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین آغاز شدبه گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی؛ معاون میراث فرهنگی استان قزوین گفت: مسجد پنجه علی واقع در خیابان پیغمبریه از آثار ارزشمند مربوط به دوره صفوی و از جمله مساجد کهن شهر قزوین است که به دلیل پیشینه تاریخی و لزوم حفاظت و نگهداری از این اثر تاریخی – مذهبی طرح ساماندهی و مرمت آن از اواسط تیر امسال در دستور کار تیم مرمت قرار گرفت. امیر ارجمند با اشاره به روند مرمت این بنای تاریخی افزود: در این مرحله از طرح مرمت و ساماندهی مسجد تاریخی پنجه علی بام سازی بنا شامل برداشت ایزوگام قبلی، خاکبرداری و دوغاب ریزی، شیب بندی و عایق کاری بام تحت نظارت کارشناسان مرمت در دست انجام است. مسجد پنجه علی در خیابان پیغمبریه قزوین واقع شده و در تاریخ ۱۳۸۴/۰۵/۱۱ به شماره ۱۲۶۰۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. این مسجد که در دوره صفوی به عنوان عبادتگاه اهل حرم شناخته شده به وسیله نقبی به دولتخانه راه داشته است. ستون‌های مرمرین، طاق‌های استوار آجری، و محراب کاشی با خط ثلث نفیس، تشخص ویژه‌ای به آن بخشیده است.

نظرها

اخبار بیشتر