ضرب المثل‌ها از کجا می‌آیند؟
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. برترین‌ها
  4. فرهنگ

ضرب المثل‌ها از کجا می‌آیند؟

برترین‌هاخبرگزاری برترین‌ها |
منشأ اصلی خیلی از ضرب‌المثل‌ها مشخص نیست؛ به عبارت بهتر، اولین کسی که یک عبارت مثلی را به کار برده، به همان اندازه ناشناس است که شاعران و نویسندگان ادبیات فولکلور و عامیانه.

خبرآنلاین: کوتاه، ضربه‌زننده و مؤثر؛ این‌ها سه ویژگی جملات و عباراتی به نام ضرب المثل است. زبان و ادبیات فارسی، بخشی از شیرینی و روانی‌اش را مدیون همین ضرب‌المثل‌هاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

استفاده از ضرب‌المثل کمک می‌کند به جای این‌که منظورمان را در چند جمله بیان کنیم، خیلی کوتاه و مؤثر، مفهوم مدنظرمان را به طرف مقابل انتقال دهیم. ضرب‌المثل‌ها انواع مختلفی دارند؛ بعضی‌هایشان یک بیت یا مصرع از یک شعر هستند؛ تعدادی از آن‌ها هم عبارت یا بخشی از یک جمله است؛ مانند «گربه را دم حجله کشتن». به بهانه حضور یک کودک شش ساله در برنامه عصر جدید که تعداد زیادی از ضرب‌المثل‌های فارسی را آموخته بود، در ادامه بیشتر از ضرب‌المثل‌ها می‌خوانید.

ضرب المثل‌ها از کجا می‌آیند؟

منشأ اصلی خیلی از ضرب‌المثل‌ها مشخص نیست؛ به عبارت بهتر، اولین کسی که یک عبارت مثلی را به کار برده، به همان اندازه ناشناس است که شاعران و نویسندگان ادبیات فولکلور و عامیانه. معلوم نیست اولین بار چه کسی «هر که بامش بیش برفش بیشتر» را به کار برده یا چه کسی اولین بار «جوجه‌هایش را آخر پاییز شمرده» است. دکتر حسن ذوالفقاری در کتاب «داستان‌های امثال»، داستان حدود ۲۵۰۰ ضرب المثل را از ۱۳۰ منبع، گرد آورده است. تعدادی از مثل‌ها، ریشه در متون ادبی نظم و نثر فارسی دارند. متونی که در دوره‌های آغازین شعر و نثر فارسی تا قرن هفتم هجری نوشته شده، بیشترین مثل‌ها را در خود جای داده‌است.

ضرب المثل‌ها از کجا می‌آیند؟ - 5

بهره‌گیری سعدی از شعر فردوسی

گلستان سعدی، شاهکار نثر سعدی شیرازی، منبع حدود ۴۰۰ ضرب المثل فارسی است؛ اما جالب است بدانید بسیاری از ضرب‌المثل‌های این کتاب، ریشه در آثاری مانند شاهنامه فردوسی، کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه و… دارند. حتما این بیت معروف سعدی را شنیده‌اید که «نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود / مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد». دو قرن پیش از سعدی، فردوسی در شاهنامه این‌طور سروده: «به رنج اندر است ای خردمند گنج / نیابد کسی گنج، نابرده رنج». سعدی همچنین بیت مشهور «میازار موری که دانه‌کش است / که جان دارد و جان شیرین خوش است» را از فردوسی وام گرفته است. از دیگر اشعار فردوسی در شاهنامه که ضرب‌المثل شده‌اند، می‌توان به «توانا بود هر که دانا بود»، «جوان است و جویای نام آمده است» و «دو صد گفته، چون نیم کردار نیست» اشاره کرد.

در خبری بخوانید: بهترین اخبار فرهنگی ادبی ایران و جهان

خنده یا گریه، کدام یک؟

گاهی افراد بعضی از ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات رایج در زبان فارسی را اشتباه می‎‌نویسند یا اشتباه معنا می‌کنند؛ برای نمونه، بعضی‌ها اصطلاح «کج‌دار و مریز» را که به معنای احتیاط کردن است، این‌طور می‌نویسند:

«کج‌دار و مریض». «پیش غازی و معلق‌بازی» هم ضرب‌المثل دیگری است که بعضی‌ها این‌طور می‌نویسند: «پیش قاضی و معلق‌بازی». غازی به معنای بندباز است و این مثل کنایه از کسانی است که پیش یک فرد ماهر، قصد خودنمایی و ابراز وجود دارند. نمونه دیگر این مثل‌ها، این مصرع مشهور است که خیلی‌ها آن را به عنوان یک اصل روان‌شناسی تعبیر و توصیه می‌کنند: «خنده بر هر درد بی‌درمان دواست»؛ در حالی که این مصرع، تحریف شده بیتی از مولانا جلال الدین محمد بلخی است: «گریه بر هر درد بی‌درمان دواست / چشم گریان چشمۀ فیض خداست».

چند ذهن نزدیک

بعضی از مثل‌ها و سخنان مشهور ممکن است بین چند فرهنگ مشترک باشند. دکتر مهدی محقق، استاد برجسته ادبیات فارسی، در مقاله‌ای، به ۵۰ ضرب‌المثل مشترک در سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی اشاره کرده است. ایشان معتقد است که می‌توان این مضامین مشترک را از نزدیکی ذهن‌ها دانست؛ یعنی دو نفر در دو زمان و در دو مکان، تحت تأثیر یک موضوع قرار گرفته و سخنی گفته باشند.

مثل‌های معروفی مانند «از کوزه همان برون تراود که در اوست»، «خواهی نشوی رسوا هم‌رنگ جماعت شو»، «تو نیکی می‌کن و در دجله انداز»، «عذر بدتر از گناه»، «دوست آن باشد که گیرد دست دوست / در پریشان‌حالی و درماندگی»، «به مرگ بگیر تا به تب راضی شود»، «لقمان را گفتند ادب از که آموختی، گفت از بی‌ادبان»، «صبر تلخ است ولیکن بر شیرین دارد»، «دیوار گوش دارد»، «صبر و ظفر هر دو دوستان قدیم اند / بر اثر صبر نوبت ظفر آید» و… در زبان‌های عربی و انگلیسی هم مثل و مانندهایی دارد.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

وقتی یک فیلم امنیت ملی را به خطر می‌اندازد!

الفالف1 روز قبل
وقتی یک فیلم امنیت ملی را به خطر می‌اندازد! گروه فرهنگی الف، ۳۰ تیر ۱۳۹۸، ۱۵:۵۹ ۳۹۸۰۴۳۰۱۳۹رضا زهتابچیان، کارگردان فیلم سینمایی «دیدن این فیلم جرم است» در واکنش به ۵ ماه کش و قوس اکران این فیلم، با انتشار سکانسی کنایه‌آمیز از فیلمش در اینستاگرام، نوشت: وقتی یک فیلم، امنیت ملی را به خطر می‌اندازد!

نمایشگاه حقوق بشر آمریکایی

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل

فیلم | اعدام و صدها سال زندان آیا باعث ریشه‌کنی فساد شد؟

خبرآنلاینخبرآنلاین1 روز قبل
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، بزرگترین پرونده، پرونده بانک سرمایه بوده که شبکه مفسدین داشته. ابرفسادی با پول معلمان بازنشسته، ۱۴ هزار میلیارد تومان اختلاس و ۳۱ متهم. سلاطین قیر، پتروشیمی، سکه، کاغذ و مافیای دلار محاکمه شدند. سلطان قیر و سلطان سکه برای جرم‌های‌شان بالای دار رفتند. صدها سال حکم اعدام صادر شده اما ابراهیم فیاض می‌گوید هنوز افکار عمومی باور ندارند با فساد برخورد ریشه‌ای شده است.

توسعه کسب و کارهای نوپا در الکامپ

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل
صدا و سیماصدا و سیما4 ساعت قبل
بر اساس این گزارش همه مقدمات تسهیل سفر جانبازان فراهم شده است تا جانبازان بتوانند مناسک حج را به راحتی برگزار کنند. امسال بیش از ۵ هزار جانباز به همراه خانواده شهدا و ایثارگران، به حج تمتع اعزام می‌شوند. بر اساس این گزارش همه مقدمات تسهیل سفر جانبازان فراهم شده است تا جانبازان بتوانند مناسک حج را به راحتی برگزار کنند. امسال بیش از ۵ هزار جانباز به همراه خانواده شهدا و ایثارگران، به حج تمتع اعزام می‌شوند. گفتنی است زمان اعزام کاروان جانبازان ساعت ۴ صبح فردا یکم مردادماه و زمان مراجعت آن نیز یکم شهریور خواهد بود
صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
وی افزود: باید بپذیریم که امروزه یکی از اصلی‌ترین نیاز‌های بشر، تامین اجتماعی است چرا که قبل از تولد تا پس از مرگ را در بر می‌گیرد. صادقی فر تاکید کرد: امروزه در دنیا به تامین اجتماعی به عنوان شاخص اصلی تحقق عدالت اجتماعی نگریسته می‌شود، زیرا فلسفه وجودی تامین اجتماعی، گسترش عدالت اجتماعی است و اینکه بتواند از افزایش فقر به ویژه فقر مطلق جلوگیری کند. معون فرهنگی - اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریج کرد: باید مشارکت همه گیر و عام وجود داشته باشد تا ساختار تامین اجتماعی کارایی خودش را نشان دهد. اهداف توسعه هزاره و پایدار نیز هنگامی به وقوع می‌پیوندد که ساختار و نظام‌های تامین اجتماعی در جایگاه واقعی خودش قرار گیرد و در سطح نظام رفاهی کمک کند. ده چالش مهم در حوزه تامین اجتماعیبه گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، ابراهیم صادقی فر در پانزدهمین نشست علمی «دوشنبه‌های فرهنگی و اجتماعی» گفت: هنگامی که سازمان بین المللی کار ILO بحث کار شایسته را مطرح کرد، در کنار حقوق بنیادین کار، اشتغال برای همه و گفت و گوی اجتماعی، یکی از مباحث اصلی اش را حمایت اجتماعی اعلام و ساختار تامین اجتماعی و اتحادیه بین المللی تامین اجتماعی را ذیل آن تعریف کرد. سخنران پانزدهمین نشست علمی «دوشنبه‌های فرهنگی و اجتماعی» اعلام کرد: ۱۰ چالش در حوزه تامین اجتماعی در کشور‌های مختلف را می‌توان تعیین کرد که بسته به شرایط اقتصادی و اجتماعی، اولویت‌های این چالش‌ها برای هر کشوری متفاوت است. حسام نیکوپور ۱۰ چالش جهانی را پرکردن شکاف پوشش، نابرابری‌ها در طول دوران زندگی، سالمندی جمعیت، اشتغال کارگران جوان، بازار کار و اقتصاد دیجیتال، سلامت و مراقبت‌های بلندمدت، ریسک‌های جدید، شوک‌ها و رویداد‌های جدید، حمایت از کارگران مهاجر، تحولات فناوری و انتظارات عمومی بالاتر برشمرد. وی اظهار کرد: در اغلب کشور‌ها دسترسی به خدمات سلامت، پیشروترین خدمات تامین اجتماعی بوده است، اما در منطقه آسیا و نیز کشورمان، «تحت پوشش تامین اجتماعی قرار داشتن» در اولویت چالش‌ها به شمار می‌آید. وی تاکید کرد: هنگامی که تامین اجتماعی، اشتغال محور است، بنابراین با از بین رفتن اشتغال، تامین اجتماعی دچار مشکل می‌شود. نیک پور سپس به یکی دیگر از چالش‌های جهانی تامین اجتماعی تحت عنوان نابرابری‌ها در طول زندگی اشاره کرد و گفت: در سده اخیر فقر در حال کاهش بوده، اما نابرابری‌ها در حال افزایش بوده و شکاف دستمزد‌ها و شکاف جنسیتی دستمزد هم بیشتر شده است. سخنران این نشست فرهنگی تصریح کرد: ۵۰ درصد از جمعیت جهان، یک درصد ثروت را در اختیار دارند. نیکوپور افزود: پیش بینی می‌شود در سال ۲۱۰۰ میلادی، جمعیت سالمند جهان به ۱۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون نفر برسد. وی، نتیجه‌ای از پژوهش دیگر را مطرح کرد و گفت: ۶۵ درصد دانش آموزان کنونی، در آینده مشاغلی خواهند داشت که الان وجود ندارد و این، نشان دهنده سرعت تحولات بازار کار است. نیکوپور در پایان خاطرنشان کرد: حوداث شغلی در فضای مجازی، کمتر است، اما استرس، افزایش یافته و سلامت روانی، کاهش می‌یابد، زیرا ماهیت کار، از فیزیکی بودن به سمت روحی و روانی بودن در حال تغییر است.

نظرها

اخبار بیشتر