«معجزه آبخیزداری» | آبخیزداری چیست؟ / گزارشی از یک نمونه موفق
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. تسنیم
  4. فرهنگ
«معجزه آبخیزداری» | آبخیزداری چیست؟ / گزارشی از یک نمونه موفق

«معجزه آبخیزداری» | آبخیزداری چیست؟ / گزارشی از یک نمونه موفق

تسنیمخبرگزاری تسنیم |
اسماعیل مددی، کارشناس ارشد آبخیزداری و عضو پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری وزارت جهادکشاورزی در یادداشتی، ضمن ارائه تعاریف اولیه آبخیزداری، یک نمونه از پروژه‌های اجرا شده در این موضوع را معرفی کرده است.

- اخبار اقتصادی -

خبرگزاری تسنیم، کارگروه بررسی‌های ویژه؛ پرونده «معجزه آبخیزداری» بخش دوم

در این پرونده از صاحبنظران و دست‌اندرکاران دانش آبخیزداری کشور، بهره خواهیم گرفت؛ در همین راستا از «اسماعیل مددی» کارشناس ارشد آبخیزداری، عضو پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری وزارت جهادکشاورزی و دبیر کارگروه آبخیزداری کانون جهادگران جهادسازندگی، خواستیم تا مطلبی در این زمینه برای ما ارسال کنند. وی که از گذشته‌ی دور، دستی بر نوشتن دارد، متن زیر را - که حاوی تعاریف فنی اولیه و نیز یک نمونه‌ی بارز آبخیزداری در کشور است - برای ما ارسال کرده که بسیار قابل استفاده است.

اول اینکه؛ آبخیزداری چیست؟

در منابع و مراجع علمی و دانشگاهی و در عرصه اجرا تعاریف متعددی از آبخیزداری شده که به هم نزدیک ولی متفاوت هستند. لکن تعریف حقوقی که از آبخیزداری در قانون رودخانه‌های مرزی مصوب[1] ۱۸ اسفندماه ۱۳۸۳ آمده، یک تعریف جامع و مانع می‌باشد، به شرح زیر:

الف) آبخیزداری: مدیریت منابع زیست‌محیطی یک آبخیز به‌نحوی که به بهترین وجه اهداف مدیریت طرح را برای بهره‌برداری مداوم از این منابع برآورده سازد.

ب) حوزه‌ی آبخیز: حوزه‌ی آبریز با آبخیز - پهنه‌ای است که تمام روان‌آب ناشی از بارش وارد بر روی آن را یک رودخانه، آب‌رو، دریاچه و یا یک آب انباشت دریافت می‌نماید.

شماتیک یک حوضه آبخیز و نحوه جمع‌آوری آب باران

ج) منابع زیستی: عبارت است از آب، خاک، منابع گیاهی، منابع جانوری، و هوا که یک اکوسیستم را شامل شود.

د) موضوع فعالیت آبخیزداری : کلیه‌ی اقداماتی که مجموعا امکان مدیریت و بهره‌برداری پایدار منابع زیستی را در حوضه‌ی آبخیز فراهم نماید. این فعالیت‌ها ابتدا از حفاظت آب و خاک کشور شروع شده، به همین دلیل تفکر این است که آبخیزداری به حفاظت آب و خاک ختم می‌شود، در حالی که موضوع بسیار وسیع و همه‌جانبه است و نیازمند مطالعه و اطلاعات آمایشی و پایه‌ حوزه‌های آبخیز می‌باشد.

با این تعاریف در حوزه‌های آبخیز باید آبخیزداری مدل‌سازی بشود. چگونه این مهم اتفاق می‌افتد؟

ه) دسته‌بندی حوزه‌های آبخیز

حوزه‌های آبخیز در سه بخش «بالا دست، میانی، و پایین دست» دسته‌بندی می‌شوند.

حوزه بالا دست: مناطق شیبدار و کوهستانی را شامل می‌شوند.

حوزه میانی: شامل مناطق آبرفتی با شیب کم و قابلیت نفوذ آب به سفره‌های آب زیرزمینی است.

حوزه پایین دست: شامل جلگه‌ها، دشت‌ها و الخ.

در این خصوص برای هر بخش مدل‌های خاص خودش باید تعریف بشود؛ و برای طراحی مدل‌های مورد نظر باید اطلاعات علمی کاملی را در حوزه‌های مختلف تهیه نمود؛ که متکی به قابلیت‌های هر حوزه طرح‌های مربوطه تهیه و به مورد اجرا گذاشته شود.

دوم؛ آبخیزداری چگونه می‌تواند تولید ثروت نماید؟

در کشور ما مناطق بسیاری مورد مطالعه قرا گرفته‌اند که برای آنها امکان تهیه طرح‌های تولید اشتغال و ثروت به‌طور حتم وجود دارد. طرح‌هایی که منجر به رونق تولید و ثروت خواهند شد؛ اگر امکانش فراهم شود شاید مفید باشد که به‌صورت گزارش‌های اختصاصی، فعالیت‌های نمونه آبخیزداری که منجر به تولید کار و ثروت شده‌اند را به استحضار مخاطبان این پرونده برسانیم.

نمونه آبخیزداری مطالعه شده و مدل‌سازی شده موفق دولتی که قابلیت ترویجی داشته

پخش سیلاب در حوزه‌های میانی (سردشت‌های آبرفتی قابل نفوذ)

طی سال‌های گذشته با شناسایی ۱۴ میلیون هکتار آبرفت در سردشت‌ها که ظرفیت پخش سیلاب و تغذیه سفره‌های زیرزمینی پایین دست را داشتند، شناسایی شدند؛ که با مسئولیت معاونت آموزش و تحقیقات وزارت جهادسازندگی ۳۷ ایستگاه پخش سیلاب ایجاد شد؛ افق نهایی، وسعت عرصه‌های پخش به مساحت ۲۰۰ هزار هکتار بود، نهایتا ۶۳ هزار هکتار آن پس از انجام مطالعات دقیق علمی به اجرا در آمد. به‌عنوان نمونه در اولین گزارش از این بسته، ابتدا به معرفی ایستگاه پخش سیلاب «گره‌بایگان» خواهیم پرداخت.

ایستگاه پخش سیلاب گره‌بایگان (ایستگاه مادر)

پخش سیلاب بر روی آبخوان‌ها

امروز این طرح به‌عنوان یک طرح مهم زیست‌محیطی مورد توجه محافل علمی دنیا بوده است؛ ‌ امید می‌رود از این پس هم پیگیری ترویج آن با جدیت بیشتری دنبال شود.

پخش سیلاب گره‌بایگان فسا

منطقه گره‌بایگان در ۱۹۰ کیلومتری جنوب شرق شیراز و ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان فسا واقع شده است. ایستگاه تحقیقات آبخوان‌داری کوثر در این منطقه قرار دارد. وجه تسمیه آن (گره‌بایگان) از کوه «گر» که عاری از پوشش گیاهی است گرفته شده است. این ایستگاه عرصه یکی از نادرترین طرح‌های تحقیقاتی کشور است که توجه جدی محافل علمی جهان را به خود جلب نموده و سازمان خواروبار جهانی (FAO) آن را به‌عنوان دیدگاهی نو در آبخیزداری معرفی و اعلام نموده است. این طرح تحقیقاتی با به کارگیری آبخوان‌ها که مخروطه‌های افکنه آبرفتی در خروجی حوزه‌های آبخیز هستند، به‌عنوان عرصه مناسب برای پخش سیلاب و طراحی تأسیسات مکانیکی موردنیاز، امکانات عملی جدیدی برای حفظ و استفاده از آبهای خروجی از حوزه‌های آبخیز را فراهم آورده است. پخش سیلاب در آبخوان نه‌تنها به‌عنوان سدی زیرزمینی کم‌هزینه که با بهره‌دهی مناسب می‌تواند بخشی از آب خروجی را ذخیره نموده و بدون تبخیر و هدر رفت آن را حفظ کند، بلکه با تغذیه‌ی سفره‌های پایین دست و پر آب نمودن آنها حیات و باروری دشت‌های پایین دست را تضمین کرده و از همه مهمتر عرصه پخش سیلاب در آبخوان را که یک ریگ‌زار لم‌یزرع است به جنگل و مرتع مشجر تبدیل می‌کند. آنچه در گره‌بایگان ایجاد شده در حقیقت بهشتی در دل منطقه‌ای گرم و خشک است.

در وبسایت خبری بخوانید: بهترین اخبار فرهنگی ادبی ایران و جهان

در آبان ۱۳۶۱ شن‌زاری با پهنه ۶۰۰۰ هکتار جهت تغذیه مصنوعی آبخوانی با گنجایش نزدیک به ۱۰ میلیون مترمکعب با هدف تولید علوفه از طریق ایجاد مراتع مشجر توسط استاد ارجمند جناب آقای دکتر کوثر[2] انتخاب و کار در آن آغاز گردید. هشت شبکه گسترش سیلاب (حدود ۱۳۶۵ هکتار) از دی ۱۳۶۱ تا اسفند ۱۳۶۶ توسط گروه گسترش سیلاب موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع و با همکاری جهادسازندگی شهرستان فسا احداث گردید.

دکتر آهنگ کوثر در ایستگاه پخش سیلاب گره بایگان

عملیات کاشت بوته‌های مرتعی نظیر آتریپلکس لنتیفورمیس (اسفناج وحشی) و درختانی نظیر اوکالیپتوس کامالدولنسیس، آکاسیا سالیسینا و ویکتوریا نیز از ابتدای احداث شبکه‌ها در دستور کار قرار گرفت. در سال ۱۳۷۵ طرح توسعه آبخوان‌داری کوثر با حمایت‌های ارزنده معاون محترم آموزش و تحقیقات وزیر جهادسازندگی انجام و با افزایش پنج شبکه پخش سیلاب مساحت کل طرح به ۲۰۳۳ هکتار رسید که از دو خشکه‌رود بیشه‌زرد و چاه قوچ و آبراهه‌های آبخیز بیشه‌زرد آبگیری می‌شوند. از ابتدای طرح حدود ۱۵۶ میلیون متر مکعب (بیش از ۱٫۵ برابر حجم آبگیری سد لتیان) آب وارد آبخوان منطقه گردیده است. تعداد چاه‌ها از ۱۶ به بیش از ۱۳۵ حلقه رسیده است. میزان علوفه از ۵۰ کیلوگرم علوفه خشک به بیش از ۶۵۰ کیلوگرم افزایش یافته و با احتساب آبریپلکس‌های کاشته شده و برگ درختان، این میزان به ۳۰ برابر مقدار قبل از پخش سیلاب رسیده است. دو همایش بین‌المللی و بیش از ۵ همایش ملی در زمینه مدیریت پایدار اراضی حاشیه‌ای خشک در این ایستگاه برگزار شده است. کشت آبی در منطقه از ۲۸۰ هکتار به بیش از ۳۴۸۲ هکتار افزایش یافته است. ۱۴ پایان نامه کارشناسی ارشد، ۴ پایان نامه دکتری و ۲۰ طرح پژوهشی خاتمه یافته در این ایستگاه به انجام رسیده است.

لازم به ذکر است با توجه به اثرات بسیار مثبت و فایده به هزینه بسیار بالا، این طرح الگوئی مناسب جهت بهره‌برداری از ۱۳ میلیون هکتار آبخوان‌های کشور می‌باشد.

ایستگاه تحقیقات گره‌بایگان فسا الگویی پیاده شده از تفکر آبخیزداری است که اکنون معروفیت جهانی داشته و به‌وسیله نهادهای بین‌المللی مانند یونسکو و برنامه عمران سازمان ملل متحد مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

کانون جهادگران جهاد سازندگی

دبیرخانه کارگروه آبخیزداری

مرداد ۱۳۹۸"

از همین پرونده بیشتر بخوانید

پرونده ویژه در تسنیم/ «معجزه آبخیزداری»

[1] -‌هیأت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۶۳٫۱۲٫۱۸ بنا به پیشنهاد شماره ۸۷۸۲٫۱۵۶۶٫۵۰۵ مورخ ۶/۶/۶۳ وزارت نیرو و به استناد ماده ۹ قانون حفظ و تثبیت‌کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب ۱۳۶۳٫۵.۱۸ مجلس شورای اسلامی آیین‌نامه اجرائی قانون مذکور را تصویب نمودند.

[2] - آقای دکتر سیدآهنگ کوثر عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس می‌باشد، ایشان از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۷۰ در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در بخش تحقیقات بیابان و از سال ۱۳۷۰ تاکنون در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس راه پرپیچ و خم ایجاد نگرش نو در مدیریت آب کشور با طرح تفکر «آبخوان‌داری» را پیموده‌اند.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

رادیو نابینایان

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل
اعتلای فرهنگ و هنر با تلاش کم بینایان و نابینایان؛ رادیو نابینایانامید، تلاش و پشتکار عزیزان کم بینا و نابینا در جهت اعتلای فرهنگ و هنر زیباترین اتفاقی است که در سوینا رقم می‌خورد

ساخت قطعات تحریمی در ایران

صدا و سیماصدا و سیما20 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ یکی از شرکتهای مستقر در برج فناوری دانشگاه امیر کبیر از سال ۹۳ بر روی طراحی قطعات و تجهیزات مکانیکی پمپهای خاص و ابزار دقیق متمرکز شده است.
خبرآنلاینخبرآنلاین22 ساعت قبل
به گزارش رسانه‌های عربی، سفارت آمریکا در دمشق با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد، آمریکا شرکت‌های تجاری و افراد را به مشارکت در نمایشگاه بازسازی سوریه تشویق نمی‌کند. روزنامه الاخبار لبنان در این باره نوشت: سفارت آمریکا در این بیانیه که آن را در صفحه فیسبوک خود منتشر کرده است، مدعی شد هر نوع تامین مالی یا معامله، چه به صورت سرمایه گذاری خارجی یا بازسازی سوریه از سوی شبکه‌های وابسته به نظام سوریه صورت خواهد گرفت که در نهایت به نفع نظام سوریه و بقای آن خواهد بود. بر اساس این بیانیه، آمریکا مانند نمایشگاه بین المللی دمشق، مشارکت شرکت‌های خارجی در نمایشگاه بازسازی سوریه را نیز تحت نظر خواهد داشت. نمایشگاه بازسازی سوریه با مشارکت شرکت هایی از ۳۱ کشور جهان، سه شنبه گذشته آغاز به کار کرد و تا فردا شنبه ادامه می‌یابد.
صدا و سیماصدا و سیما21 ساعت قبل
دوکبوتر، دوبرادر* فیلم «تویی که نمی‌شناختمت» به کارگردانی ابراهیم سلطانی فر شنبه ۳۰ شهریور ساعت ۲۱ از شبکه نمایش پخش می‌شود. این فیلم محصول سال ۱۳۶۹ روایت دو برادر است که به فاصله یک ساعت بعد از هم متولد شده‌اند و پدر خود را متقاعد می‌سازند که با رفتن آن دو به جبهه موافقت کند. عطر بهار نارنج، یادآور جبهه و جنگ*فیلم «شیدا» محصول ۱۳۷۷ به کارگردانی کمال تبریزی روز پنجشنبه ۴ مهرماه پخش خواهدشد. *فیلم «پرواز درشب» محصول ۱۳۶۵ به کارگردانی رسول ملاقلی پور روز جمعه ۵ مهرماه پخش می‌شود. *فیلم «ویلایی‌ها» به کارگردانی منیر قیدی محصول ۱۳۹۵ پنجشنبه ۱۱ مهرماه از این شبکه پخش می‌شود.
صدا و سیماصدا و سیما23 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، مراسم نماز جمعه این هفته از ساعت ۱۱:۳۰ در دانشگاه تهران آغاز می‌شود. سردار سرلشکر پاسدار سید یحیی رحیم‌صفوی، دستیار و مشاور عالی فرماندهی معظم کل قوا به مناسبت «هفته دفاع مقدس» پیش از خطبه‌ها سخنرانی می‌کند. در‌های دانشگاه از ساعت ۱۰:۳۰ باز می‌شود.
همشهریهمشهری20 ساعت قبل
به گزارش روز جمعه اداره کل اطلاع رسانی و امور سخنگویی وزارت امور خارجه، محمد جواد ظریف با برشمردن ابتکارهای دیپلماتیک ایران در سطح جهانی و منطقه‌ای به برخی شعارهای مزورانه واکنش نشان داد: ائتلاف برای راه حل مسالمت‌آمیز؟ ابتکارهای دیپلماتیک ایران:۱۹۸۵: امنیت در خلیج فارس۱۹۹۷: گفتگوی تمدن‌ها۲۰۱۳: دنیا علیه خشونت۲۰۱۴: مجمع گفتگوی منطقه‌ای۲۰۱۵: طرح صلح یمن۲۰۱۷: فرایند آستانه۲۰۱۹: پیمان منطقه‌ای عدم تجاوز

نظرها

اخبار بیشتر

پربحث‌ترین خبرها


فیلم | توضیح سخنگوی قوه قضائیه درباره چادر مشکی «شبنم نعمت‌زاده»

3 روز قبلخبرآنلاین3

مداح معروف: برای یک روضه هزار میلیارد هم بگیرم، باز ارزان فروخته‌ام

5 روز قبلعصر ایران2

ماجرای انتقادات به گریم سریال ستایش ۳ و واکنش تهیه‌کننده این سریال

3 روز قبلدینو1

درمان سرماخوردگی با متوقف کردن فعالیت یک پروتئین

3 روز قبلسلامت نیوز1

رهبر معظم انقلاب: همه مسئولان یک‌صدا معتقدند با آمریکا در هیچ سطحی مذاکره نخواهد شد/ تنها راه علاج مشکلات کشور تکیه به مردم و جوانان و جدی گرفتن ظرفیت‌های داخلی است

3 روز قبلاقتصاد آنلاین1

جزئیات علت حادثه‌ی مرگبار در آزادی

3 روز قبلنود1

حمله جنگنده‌های رژیم سعودی به مناطق مسکونی یمن

4 روز قبلموج1

گریم عجیب نرگس محمدی در ستایش ۳+فیلم و عکس

5 روز قبلآفتاب‌نیوز1

اسدالله عسگراولادی | سلطان زیره و پسته در سفر آخر

5 روز قبلهمشهری1

صحبت‌های پگاه آهنگرانی درباره سلبریتی زدگی مردم! +فیلم

5 روز قبلرکنا1