بخش خصوصی واقعی وجود ندارد / خصولتی‌ها جان اقتصاد را گرفته‌اند
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. خبرآنلاین
  4. سیاسی
بخش خصوصی واقعی وجود ندارد / خصولتی‌ها جان اقتصاد را گرفته‌اند

بخش خصوصی واقعی وجود ندارد / خصولتی‌ها جان اقتصاد را گرفته‌اند

خبرآنلاینخبرگزاری خبرآنلاین |
یک کارشناس مسائل بین‌الملل اعتقاد دارد در کشور ما جبهه‌بندی‌های سیاسی با تفکرات اقتصادی همگرایی ندارد و احزاب سیاسی بر سر موضوعات اقتصادی کاهی در تقابل و گاهی در ائتلاف با یکدیگر هستند.

مریم یعقوبی: اقتصاد ایران طی ۴ دهه پس ازانقلاب اسلامی مسیر پرفراز و نشیبی را طی کرده‌است؛ نظریات اقتصادی در تمام دولت‌ها آمیخته با مکاتب سیاسی و تحت تأثیر جریان‌ها و احزاب مختلف از نوگرایی تا بنیادگرایی، سرمایه‌داری صنعتی، در دولت‌های هفتم و هشتم به بازار و اقتصاد آزاد رسید اما در نهایت طی دولت‌های نهم و دهم این پوپولیسم بود که مهار اقتصاد کشور را در دست گرفت.

با وجود همه این کشمکش‌ها و تغیرات، اغلب کارشناسان در یک چیز اشتراک نظر دارند که طی سال‌های گذشته سیاست در ایران بر اقتصاد سیطره داشته است. از جمله نشانه‌ها که می‌توان آن را از پیامدهای این تقدم نیز دانست این است که در مقاطع زمانی مختلفی منافع و امنیت ملی تابع سلایق سیاسی بوده و گاه در ذیل اقتصاد تعریف شده است!

رحمان قهرمان‌پور کارشناس مسائل بین‌الملل با حضور در کافه خبر خبرآنلاین به تحلیل و بررسی اقتصاد کشور از منظر سیاسی و آفات این بی‌ثباتی در اولویت‌ها پرداخته است.

مشروح سخنان قهرمان‌پور را در ادامه بخوانید:

به عنوان نخستین سؤال بفرمایید سیاست طی دهه‌های اخیر چه سهمی از اقتصاد را به خود اختصاص داد؟ آیا در کنش و واکنش‌های سیاسی اولویت‌های اقتصادی هم نقش داشت یا خیر؟

ما درکشور در حوزه امنیت ملی دو دیدگاه اساسی داریم که به اقتصاد نیز تسری پیدا می‌کند. دیدگاه نخست می‌گوید امنیت ملی ما در مقاومت و ایستادگی است اما دیدگاه دوم معتقد به تنش زدایی است. ترجمان این دیدگاه در اقتصاد می‌شود تعامل با دنیا و اقتصاد بازار و سرمایه داری و اقتصاد جایگزینی واردات و … که همان تفکرات اقتصادی آمریکای لاتین است.

در حوزه اقتصاد این دو دیدگاه وجود دارد و جدی هم است. یک بخشی در دولت اعتقاد دارند بازار و بخش خصوصی باید حاکمیت اقتصاد را به دست بگیرند اما طیف دیگر در مقابل این جریان قرار دارند و قبلا به طرفداران اقتصاد دولتی مشهور بودند و الان با عنوان نهادگرا شناخته می‌شوند.

مگر می‌توان بدون اتصال به ساختار قدرت مجموعه‌هایی مانند پتروشیمی یا داروسازی خرید؟ چگونه ممکن است بخش خصوصی واقعی بتواند این کار را انجام دهد؟ اغلب کسانی که در واگذاری‌ها فعال هستند به هر حال مناسباتی با طیف‌های سیاسی دارند.

در اقتصاد بینالملل ما مشابه این جریان را داشته‌ایم؟ یا بهتر است بگوییم در دنیا چنین مدلی وجود داشته است؟

طی دو دهه اخیر توجه به نهادگرایی سه موتور محرکه پیدا کرد؛ داود عاجم اغلو، داگلاس نورث و فوکویاما پرچمدارهای دفاع از نهادگرایی بوده‌اند و هر کدام نیز ادله و شواهد صدقی ارائه می‌کنند و البته به مثال‌های نقضی نیز که در مورد دیدگاه‌هایشان وجود دارد با ادبیات خود پاسخ می‌دهند. به عنوان مثال فوکویاما اعتقاد دارد باید به نهاد دولت بیشتر توجه کنیم و علت اینکه توسعه در آرژانتین دهه ۱۹۸۰ شکست می‌خورد و تورم چند هزار درصدی به وجود می‌آید همین بی‌توجهی است در حالی که در برزیل، کره جنوبی، مالزی و سنگاپور معجزه اقتصادی می‌بینیم و علت هم این است که در کشورهای موفق، دولت توسعه گرایی وجود دارد که نهادهای توسعه‌ای درست کرده و با نظارت خود آنها را پیش می‌برد. آخرین مدل این نوع معجزه اقتصادی هم چین است.

در کشور ما اما طی دهه‌های گذشته خصوصی‌سازی به هر دلیلی که درست یا غلط بودن آن را قضاوت نمی‌کنیم منجر به خصولتی سازی شده است. این پدیده‌ای است که در هند ۱۹۶۰، در مکزیک ۱۹۷۰ و در ترکیه ۱۹۹۰ توسط داگلاس نورث توضیح داده شده است.

درباره ارجحیت بخش خصوصی بر دولت یا بالعکس در اقتصاد چطور؟ کدام طیف برای اقتصاد مفیدتر گام برمیدارند؟

انتقاد من به دوستانی که طرفدار اقتصاد بازار یا خصوصی‌سازی هستند این است که به هر حال نمی‌توانند این خصوصی سازی را توضیح دهند. وقتی از این طیف سؤال می‌کنیم که این مدل از خصوصی سازی را توضیح دهید می‌گویند باید اجازه بدهیم به بخش خصوصی واقعی که رشد کند. این در حالی است که ما می‌توانیم بفهمیم در این کشور بخش خصوصی واقعی چه معنی دارد. مگر می‌توان بدون اتصال به ساختار قدرت مجموعه‌هایی مانند پتروشیمی یا داروسازی خرید؟ چگونه ممکن است بخش خصوصی واقعی بتواند این کار را انجام دهد؟ اغلب کسانی که در واگذاری‌ها فعال هستند به هر حال مناسباتی با طیف‌های سیاسی دارند.

بخش خصوصی واقعی وجود ندارد / خصولتی‌ها جان اقتصاد را گرفته‌اند - 14

قدری به عقب‌تر برگردیم. از چه زمانی این نگرش بر اقتصاد یا همان سیاست‌های اقتصادی ما حاکم شد؟ به عبارت ساده‌تر باید سؤال کرد چه شد که اقتصاد ما به اینجا رسید؟

ما یک اقتصاد با دسترسی محدود در دهه ۱۳۶۰ داشتیم که دوران جنگ بود و می‌خواستیم گذار کنیم به اقتصاد با دسترسی باز، قاعدتا این بسیار کار سختی است و دوره‌ای سی ساله را برای رسیدن به این هدف طی کردیم اما طی این دوران منجر به ظهور بخش خصوصی واقعی در اقتصاد کشور نشد.

آن بخشی که در حال حاضر اسم خود را بخش خصوصی گذاشته است در اصل بخش خصوصی دولتی است و این برای همه مسجل است و موضوعی نیست که نیاز به اثبات آن داشته باشیم، شستا، فولاد، پتروشیمی و تمام شرکت‌های بزرگ همه در دست مسئولین سابق است که از بدنه دولت جدا شده‌اند.

نکته دوم اینکه در پاسخ به اینکه چرا به اینجا رسیدیم این است که در حال حاضر جبهه بندی‌های سیاسی ما با جبهه بندی‌های اقتصادی یکسان نیست به عنوان نمونه افراد صاحب منصبی در دولت حضور دارند که از نظر اقتصادی طرفدار اقتصاد بازار هستند اما در عرصه سیاست با اتحاد ملت و مجمع روحانیون ائتلاف کرده‌اند که به هیچ عنوان میانه خوبی با اقتصاد آزاد ندارند. در طرف مقابل اصولگراها هستند که بخشی از آنها طرفدار اقتصاد بازار هستند مانند موتلفه و جریان راست سنتی و بخش دیگر طرفدار اقتصاد دولتی هستند مانند آقای جلیلی و سایرین که بسیار با یکدیگر تناقض دارند.

در سایت خبری بخوانید: اخبار سیاسی روز ایران و جهان

بنابراین بر خلاف دموکراسی‌های تثبیت شده، شما می‌بینید اختلافات سیاسی و جبهه بندی سیاسی‌های ما در امتداد جبهه‌بندی اقتصادی نیست.

در کشورهای اروپایی مانند آلمان مشخص است که مکاتب سیاسی و مکاتب اقتصادی همه در یک راستا هستند اما در ایران این موضوع همخوانی ندارد در نتیجه جبهه بندی‌های اقتصادی به یک سمت حرکت می‌کند و جبهه بندیهای سیاسی به یک سمت دیگر.

یعنی در اصل همگرایی‌های سیاسی به همگرایی‌های اقتصادی می‌چربد؟

بعضی مواقع برعکس، در حال حاضر ما معتقد هستیم ائتلاف‌های اقتصادی مسیر جریان‌های سیاسی را تغییر می‌دهد. به طور مثال قانون‌بازنشستگی را نگاه کنید هم اصولگراها و هم اصلاح طلب‌ها در ائتلاف اقتصادی با یکدیگر خیلی راحت این قانون را در یک فرایند قانونی کنار گذاشتند. اینجا ائتلاف اقتصادی بر ائتلاف سیاسی چربید.

در دهه ۸۰ ما می‌گفتیم همگرایی‌های سیاسی سایه بر اقتصاد کشور انداخته است اما در حال حاضر می‌بینیم در بسیاری جاها اقتصاد است که روی سیاست سایه انداخته است. بخشی از این سایه نیز به این دلیل است که طیف خصولتی قدرتمند شده است و بازار سرمایه در این کشور یا در دست دولت است یا در دست بخش خصوصی دولتی. اوایل ما فکر می‌کردیم که سرمایه دست دولت است و دولت حرف آخر را می‌زند اما در حال حاضر سرمایه به بخش خصولتی منتقل شده و این طیف است که حرف آخر را می‌زند.

اگر قرار باشد بازار آزاد بر اقتصاد حاکم شود در مرحله نخست انحصار را بایداز بین ببریم، به طور مثال در صنعت خودرو، چه در تولید و چه در واردات. چطور است که یک خودرو در منطقه آزاد ۲۰۰ میلیون تومان است اما در تهران به بالای یک میلیارد تومان نیز می‌رسد؟

یعنی بخش خصوصی می‌تواند اقتصاد یا سیاست را کنترل کند؟

بخش خصولتی به قدری در حال قدرت گرفتن است که معادلات سیاسی را نیز بر هم می‌زند. من درباره اینکه این هنجار است یا ناهنجاری، تحلیل و قضاوت نمی‌کنم اما می‌خواهم بگویم دعوا بر سر این است که بخشی از این خصولتی‌ها اعتقاد دارند ما پول داریم، پس به ما قدرت سیاسی و تصمیم گیری هم بدهید اما دولت در مقابل این موضوع مقاومت می‌کند، چراکه معتقد است اگر من به شما این قدرت را بدهم مشخص نیست در آینده چند موسسه اعتباری غیرمجاز و … دیگر پیدا شود.

پس در واقع ماجرا برمی گردد به خصوصی‌سازی از ابتدا تا به امروز که خصوصی‌سازی منجر شد به خصولتی سازی و این وضعیت را به وجود آورد.

در کدام دولت تقویت بخش خصولتی تاثیرات عمیق‌تری روی اقتصاد گذاشت؟

اقدامات دولت‌ها تقریبا در حوزه خصوصی سازی یکسان بوده البته در دوره آقای خاتمی هنوز خصولتی‌ها تقویت نشده بودند اما بعد از سال ۸۴ که اصل ۴۴ ابلاغ و اجرا شد بانک‌های خصوصی سر کار آمدند جامعه را به تعبیر ما جامعه‌شناسان پولی کردند. در واقع هجوم بانک‌های خصوصی به جامعه منجر به این شد که پول ارزشی بیش از آنچه که باید در جامعه پیدا کرد. در مسئله پول مناسبات افراد جامعه با یکدیگر تغییر می‌کند، ما نمی‌توانیم بگوییم که پول تنها یک ابزار مبادله است. از دهه هشتاد به این طرف پول به شدت مناسبات جامعه را تحت تأثیر خود قرار داد در حالی که دهه هفتاد و دهه شصت جامعه این ارزش را برای پول قائل نبود.

بخش خصوصی واقعی وجود ندارد / خصولتی‌ها جان اقتصاد را گرفته‌اند - 31

اما در کنار دولتمردان و احزاب سیاسی بسیاری از کارشناسان و اقتصاددانان هم به بازار آزاد اعتقاد دارند!

بله، من تعجب می‌کنم واقعا در ایران برخی افراد هستند که وجهه دانشگاهی نیز دارند اما توجه نمی‌کنند که اساسا در دنیا آنچه که ما به آن مدل اقتصاد آزاد می‌گوییم به این شکل وجود ندارد، در کشورهای دیگر مانند کانادا یا سایر کشورهای دیگری که مبتنی بر اقتصاد آزاد هستند هیچ یک از موارد مشابه کشور ما را ندارند. تفاوت بین بازار آزاد با قیمت آزاد در کشور ما مشخص نیست. در بازار آزاد باید شرایطی بر اقتصاد حاکم باشد و زمینه‌های مختلفی نیاز است که این زمینه‌ها در اقتصاد ما وجود ندارد.

پس وقتی می‌گوییم چرا ما به اینجا رسیدیم من می‌گویم این موضوع فرآیند دوره‌های خاص تاثیرگذاری ابتدا سیاست روی اقتصاد و بعد از آن اقتصاد روی سیاست بوده است. البته این را هم بگویم این موضوع نیز مختص کشور ما نیست و در کشورهای دیگر مانند هند، آمریکای لاتین، مکزیک و ترکیه هم این اتفاقات افتاده است.

اما در نهایت باز هم تاکید دارم اگر قرار باشد بازار آزاد بر اقتصاد حاکم شود در مرحله نخست انحصار را بایداز بین ببریم، به طور مثال در صنعت خودرو، چه در تولید و چه در واردات. چطور است که یک خودرو در منطقه آزاد ۲۰۰ میلیون تومان است اما در تهران به بالای یک میلیارد تومان نیز می‌رسد؟

و در پایان؟

متاسفانه باید گفت هنوز در کشور ما یک فرمول ثابت تعریف نشده که آیا ما می‌خواهیم اقتصادمان را با تعامل و جهان پیش ببریم یا بدون تعامل با جهان. این موضوع هم به تفاوت‌ها و تقابل‌های سیاسی بازمی گردد. گوشه‌ای بازمانده از تأثیر سیاست بر اقتصاد که همچنان در تصمیم گیری‌های کلان حضور دارد. شمانگاه کنید در دولت‌های قبل اولویت سیاست بود اما آقای روحانی در ابتدای دولت خود تمام اولویت‌ها را بر اقتصاد کشور قرار داد. اما به هر حال باید بگویم ما باید از این دوره بگذریم تا به مرحله بروز اقتصاد آزاد و مدل‌های تعریف شده در دنیا برسیم.

احزاب سیاسی باید بر سر یک نقطه در اقتصاد با هم یه یک نقطعه اجماع برسند که برای بهبود اوضاع اقتصادی می‌خواهیم با دنیا تعامل داشته باشیم یا خیر. اگر پاسخ مثبت است فرآیندهای مورد نیاز را اجرا کنیم و اگر منفی است فکر دیگری برای اقتصاد داخل کشور کنیم.

خواندن خبر در سایت منبع

موضوع‌های مشابه

در ادامه بخوانید

فیلم | اشاره پوتین به آیه قرآن هنگام صحبت از حمله اخیر به عربستان

خبرآنلاینخبرآنلاین21 ساعت قبل
اکثرا برای دیدن بارگاه مقدس امام رضا به مشهد یا خراسان سفر کرده‌ایم اما کمتر کسی به خاطر تاریخ یک شهر، آن را به عنوان مقصد سفر انتخاب می‌کند! امروز شما را به بیرجند، شهری در استان خراسان جنوبی با جاذبه‌های تاریخی زیبای می‌بریم. شهری که زیبایی‌های بی‌نظیرش را نباید از دست داد و تا هوا سرد نشده، بهتر است بار سفرتان را به آنجا ببندید‍! در ادامه‌ی مطلب همراه ما باشید، چراکه قصد داریم تا شما را با یکی از زیباترین عمارت‌های تاریخی ایران در این منطقه آشنا کنیم.
برترین‌هابرترین‌ها16 ساعت قبل
یک روزنامه آمریکایی در گزارشی سیاست‌های دوگانه دونالد ترامپ درقبال ایران را ناشی از تمایل او برای مقابله با «یک دشمن سرسخت» و اشتیاقش برای حصول توافق با تهران توصیف کرد. ایرنا: یک روزنامه آمریکایی در گزارشی سیاست‌های دوگانه دونالد ترامپ درقبال ایران را ناشی از تمایل او برای مقابله با «یک دشمن سرسخت» و اشتیاقش برای حصول توافق با تهران توصیف کرد. روزنامه واشنگتن پست در گزارش خود نوشت: رئیس جمهور ترامپ از طرفی ایران را بزرگ‌ترین تهدید خاورمیانه می‌خواند که سخت‌ترین تحریم‌ها را نیز علیه آن اعمال کرده است و از طرفی دیگر مشتاقانه مایل به نشستن پای میز مذاکره با رهبران ایران است. سیات دوگانه ترامپ درقبال ایران بر این اساس بنا شده است که با خروج از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ و بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران، وی می‌تواند هم جنگ طلبان را راضی کند و معتقد است با این کار می‌تواند ایران را هم پای میز مذاکره‌ای بکشاند که به حصول توافق با نام ترامپ منجر خواهد شد. ترامپ در صورت دیدار با حسن روحانی اولین رئیس جمهور آمریکا خواهد بود که از دهه ۱۹۷۰ تاکنون با یک رئیس جمهور ایران ملاقات می‌کند که به گفته مشاورانش برای ترامپ بسیار خوشایند خواهد بود.

رهبر معظم انقلاب: تا آمریکا توبه نکند، هیچ مذاکره‌ای اتفاق نمی‌افتد +فیلم

اقتصاد آنلایناقتصاد آنلاین1 روز قبل

کسی که قرار بود جنگ را به داخل خاک ایران بکشاند اکنون امنیت کشورش با یک عطسه فروپاشید + فیلم

باشگاه خبرنگارانباشگاه خبرنگاران16 ساعت قبل
به گزارش گروه فیلم و صوت باشگاه خبرنگاران جوان، شاهزاده جوان سعودی که به گمانش عربستان قدرتمندترین کشور منطقه بود، در سال ۲۰۱۷ طی اظهاراتی گفت که این کشور نه تنها با خسارت جنگی روبه رو نخواهد شد، بلگه جنگ را به داخل خاک ایران هدایت خواهد کرد اما اکنون پس از دو سال جهان شاهد آن است که خرید گران‌ترین و پیشرفته‌ترین سلاح‌های دنیا هم نتوانسته است از عربستان در برابر نیروهای مردمی کشوری فقیر چون یمن محافظت کند و اکنون پهپادهای یمنی امنیت و اقتصاد عربستان را به چالشی جدی کشانده است و اکنون این بن سلمان است که باید خسارت‌های جنگ را در داخل کشورش تحمل کند. بیشتر بخوانید: تحقیر ولیعهد آل سعود توسط کارشناس قطری با به رخ کشیدن قدرت ایرانانتهای پیام/جمله‌ای تاریخی که به تاریخ پیوست + فیلم
مهرمهر1 روز قبل
به گزارش خبرنگار مهر، سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری رئیس جمهور صبح سه شنبه در سفری یک روزه وارد گلستان شد. بازدید از یک شرکت دانش بنیان در زمینه داروسازی گیاهی واقع در جاده گرگان به آق قلا، مرکز نوآوری سلامت و فناوری‌های حوزه سلامت، کارخانه نوآوری گرگان، مرکز نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علی آبادکتول، یک شرکت دانش بنیان پزشکی در شهرک صنعتی مینودشت، یک شرکت دانش بنیان در زمینه تولید اسید سولفونیک و کارخانه نوآوری گنبد از برنامه‌های سفر دکتر ستاری به استان گلستان است. برگزاری جلسه رونق تولید و توسعه اقتصاد دانش بنیان با حضور مدیران ارشد استانی و دستگاه‌های اجرایی، روسای دانشگاه‌ها، بانک‌ها و موسسات مالی، واحدهای فناور و شرکت‌های دانش بنیان و اعضای هیات نمایندگان اتاق بازرگانی در محل سالن جلسات فرمانداری گنبدکاووس، دیگر برنامه سفر یک روزه معاون علمی و فناوری رئیس جمهور به گلستان خواهد بود.

نظرها

اخبار بیشتر