اخلاق در پژوهش از حرف تا عمل
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. ایسنا
  4. فرهنگ
اخلاق در پژوهش از حرف تا عمل

اخلاق در پژوهش از حرف تا عمل

ایسناخبرگزاری ایسنا |
برخی از محققان ایرانی در حوزه پژوهش، تقلب‌های زیادی را مرتکب شده‌اند که باعث شده مقالاتشان بارها توسط نشریات معتبر بین‌المللی حذف شود. حذف مقالات از مجله نیچر و ارتکاب بدترین نوع تخلفات در الزویر از جمله بی‌اخلاقی‌های ایرانیان در پژوهش‌ها است. اگر همه‌ این‌ها را کنار حجم انبوهی از پایان‌نامه‌هایی که هر ساله با تقلب نوشته می‌شود بگذاریم متوجه می‌شویم رعایت اخلاق در پژوهش حال و روز خوشی ندارد.

به گزارش ایسنا، سال ۱۳۹۵ مجله نیچر ۵۸ مقاله ایرانی را که بنا بر اعلام نیچر ۲۵۸ نفر در نگارش آن نقش داشتند به دلیل سرقت علمی حذف کرد. بعدتر معاون پژوهش و فناوری وقت وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از مشارکت ۳۹۸ نفر در تهیه این مقالات خبر داد. به گفته وحید احمدی ۲۲ نفر از وزارت علوم، ۳۰ نفر از وزارت بهداشت و شش نفر از دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان نویسنده مسئول در نگارش این مقالات نقش داشتند.

یک سال بعد، موسسه انتشاراتی الزویر با انتشار گزارشی اعلام کرد گروهی از دانشگاهیان ایرانی با پیشنهاد داوران غیرواقعی، در جریان بررسی مقالاتشان تقلب کرده‌اند. دبیر کمیته ملی اخلاق در پژوهش پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خبرنگار ایسنا گفته بود براساس اعلام الزویر، نویسنده این مقالات در داوری مقالات مداخله کرده است. این اقدام با عناوینی چون فریبکاری در داوری و دستکاری در داوری مطرح است و یکی از شدیدترین انواع تخلفات پژوهشی محسوب می‌شود.

۳۱ مرداد۹۶، یعنی کمی پیش از انتشار گزارش الزویر درباره تخلفات محققان ایرانی، قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و ۱۹ شهریور نیز توسط رییس‌جمهور به وزارت‌خانه‌های علوم و بهداشت، درمان و آموزش‌پزشکی ابلاغ شد. بنا بر ماده واحده این قانون، تهیه، عرضه یا واگذاری آثاری از قبیل رساله، پایان‌نامه، مقاله، طرح پژوهشی، کتاب، گزارش یا سایر آثار مکتوب یا ضبط‌ شده پژوهشی- علمی یا هنری اعم از الکترونیکی و غیر الکترونیکی توسط هر شخص حقیقی یا حقوقی به قصد انتفاع و به عنوان حرفه یا شغل با هدف ارائه کل اثر و یا بخشی از آن توسط دیگری به عنوان اثر خود، جرم بوده و مرتکب یا مرتکبان علاوه بر واریز وجوه دریافتی به خزانه دولت مشمول مجازات می‌شوند.

براساس تبصره ۱۰ این قانون، آیین‌نامه اجرایی آن باید ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ این قانون به پیشنهاد مشترک وزارت‌خانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با همکاری وزارت دادگستری تهیه می‌شد و به تصویب هیئت‌ وزیران می‌رسید. البته این سه ماه مذکور، در عمل ۲۳ ماه به طول انجامید و آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی نهایتا مرداد سال ۱۳۹۸ به تصویب هیئت وزیران رسید. سوم شهریورماه سال جاری نیز از سوی معاون اول رییس‌جمهور آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی ابلاغ شد.

مصادیق بی اخلاقی در پژوهش

«براساس آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی، کلیه دانشگاه‌های کشور باید کارگروه مقابله با تقلب یا کارگروه اخلاق پژوهشی را تشکیل دهند.» این جمله را وزیر علوم در تاریخ ۲۳ مرداد ماه پس از تصویب آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی به زبان آورده است. تشکیل کارگروه اخلاق پژوهشی موضوع تازه‌ای نیست. کمیته‌ها و کارگروه‌های زیادی در دانشگاه‌ها تحت عناوینی هم‌چون اخلاق در پژوهش فعالیت دارند؛ اما «اخلاق پژوهش» چیست؟

براساس آن چه در منشور و موازین اخلاق پژوهش که معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم منتشر کرده پژوهشگر باید صداقت، بی‌طرفی، امانت‌داری، شهامت و پایبندی به جست‌وجوی حقیقت داشته باشد. علاوه بر آن، پژوهشگر باید به مشورت، نقدپذیری و رهیافت نقادانه، پایبندی به عنصر زمان و دقت در تدوین گزارش پژوهش توجه داشته باشد.

در سایت خبری بخوانید: مهم ترین اخبار فرهنگی و هنری جهان

آن چه در این منشور، رفتارهای سوءپژوهشی معرفی شده عبارتند از: جعل و تحریف داده‌ها، سرقت علمی، اجاره علمی و تعارض منافع و در توضیح سرقت علمی آمده: «سرقت علمی شامل اقتباس نزدیک افکار و الفاظ نویسنده دیگر، تناظر یک به یک در بیان اندیشه‌ها و شباهت‌های ساختاری در نوشتار یا انتساب ایده‌ها، فرآیندها، نتیجه‌ها یا کلمه‌های دیگران به خود، بدون ارجاع مناسب است.»

در این منشور درباره مسئولیت نویسندگان مقاله درباره محتوای مقاله آمده است: «تمامی نویسندگان باید مسئولیت محتوای مقاله درباره صحت مطالب مندرج در مقاله و پایبندی به راهنماهای اخلاق در پژوهش را بپذیرند.»

صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری نیز برای پژوهشگران اصول اخلاقی پژوهش را مشخص کرده‌ است. بنا بر اعلام این صندوق، یکی از اصول اخلاقی پژوهش سلامت اخلاقی است. فعالیت‌های پژوهشگر باید مبتنی بر صحت، صداقت و قابلیت اعتماد باشد. به عبارت دیگر، پژوهشگر نباید در انجام فعالیت‌های پژوهشی اقدام به سرقت، سرقت ادبی، فریب، تقلب، طفره رفتن و تفسیر تعمدی حقایق به صورت وارونه کند. همچنین از پژوهشگر انتظار می‌رود که اصول اخلاقی خاص حرفه‌ای خود را رعایت کند. پژوهشگر نباید به صورت تعمدی اطلاعاتی را درسوابق کاری خود ارائه کند که باعث گمراهی دیگران شود.

در ماده چهارم آیین‌نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی آمده: «وظایف کارگروه اخلاق در پژوهش، بررسی و آسیب‌شناسی علل و زمینه‌های بروز تخلفات پژوهشی و اعمال تدابیر پیشگیرانه در سطح مؤسسه و ارجاع موضوع به واحدهای ذی‌ربط، پیشنهاد اصلاح مقررات و رویه‌های موجود به کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش در راستای کاهش زمینه‌های بروز تخلفات پژوهشی، ترویج اخلاق در پژوهش، درستکاری علی و اطلاع‌رسانی در سطح مؤسسه است.»

از دیگر وظایف کارگروه اخلاق در پژوهش که در این آیین‌نامه مشخص شده می‌توان به برنامه‌ریزی برای افزایش سطح آگاهی اعضای هیئت علمی، دانشجویان و کارکنان مؤسسه از طریق برگزاری کارگاه‌های آموزشی، همایش‌ها، نشست‌های علمی و نظایر آن، اطلاع‌رسانی در خصوص استانداردهای مصوب اخلاق در پژوهش و مصوبات کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش و سایر موارد مشابه که توسط مراجع ذیربط اعلام می‌شود اشاره کرد.

علاوه بر آن، بررسی اولیه و کارشناسی گزارش‌های ارتکاب تخلفات پژوهشی موضوع ماده (۱۰) این آیین‌نامه، اجرای مصوبات کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش و ارایه گزارش عملکرد به کارگروه وزارت متبوع و همچنین بررسی و تصویب پیشنهاده (پروپوزال) پژوهش‌هایی که بر اساس مصوبات کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش، شروع مراحل انجام آنها منوط به اخذ تأییدیه از کارگروه اخلاق در پژوهش مؤسسه است از وظایف کارگروه اخلاق در پژوهش معرفی شده است.

براساس آن چه در این آیین‌نامه اجرایی آمده: دستورالعمل نحوه تشکیل، روش کار و شرح وظایف کارگروه اخلاق در پژوهش، نحوه مدیریت تعارض منافع، شرایط و نحوه انتخاب نماینده جامعه علمی، نحوه انتخاب، آموزش و شرایط بازرس یا بازرسان در سطح وزارت و مؤسسات ظرف سه ماه به تصویب وزیر ذی‌ربط می‌رسد.

تدوین این آیین‌نامه اجرایی و اجرای کامل آن توسط موسسات آموزشی، حداقل می‌تواند نشان دهد که دولت در این امر وظیفه خود را انجام داده، اما همچنان این پرسش باقی است که آیا اجرایی شدن قوانین مقابله با تقلب در آثار علمی می‌تواند چهره‌ی مخدوشی که به واسطه تخلف‌های علمی برخی پژوهشگران ایرانی در عرصه بین‌المللی پژوهش برای ایرانیان ایجاد شده را ترمیم کند؟

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

با جراح حاذق مغز و اعصاب

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا وسیما؛ دکتر رضا جباری جراحی حاذق است که هم در تعداد جراحی‌ها و هم در اخلاق و مرام پزشکی رکورد دارد.
صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
با اجرای طرح پنجره واحد کتاب، ناشران از این پس، برای انتشار کتاب‌های خود به صورت مجزا به خانه کتاب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و کتابخانه ملی مراجعه نمی‌کنند، بلکه از پنجره‌ای واحد اقدام می‌کنند. وی با اشاره به این که در هفته کتاب بسیاری از افراد کتاب را در سبد خانوار می‌بینند افزود: برنامه‌های کتابخانه ملی در هفته کتاب انجام می‌شود، ولی ما سعی کرده‌ایم در این هفته کاری کنیم که این برنامه‌ها به هفته کتاب منحصر نباشد. رئیس سازمان و اسناد کتابخانه ملی تصریح کرد: ما در این هفته، عنوان کلی «کتاب برای همه» را در نظر گرفته‌ایم تا همه از کتاب برخوردار شوند. هفته کتاب از ۲۳ آبان آغاز شده است و تا ۳۰ آبان ماه ادامه دارد. ساختمان نخست این کتاب خانه در خیابان سی تیر تهران بود و هم اکنون در تپه‌های عباس آباد قرار دارد که قرار است در هفته کتاب امسال محلی برای مسابقه‌های مردمی کتابخوانی و مبادله کتاب باشد.
صدا و سیماصدا و سیما8 ساعت قبل
تفاهم نامه همکاری میان دانشگاه صنعتی شریف و سازمان زمین شناسی و اکتشافات کشور برای طراحی، ساخت و عملیات داده برداری ژئوفیزیکی هوایی با پرنده‌های بدون سرنشین به امضا رسید. به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی دانشگاه صنعتی شریف، مراسم امضای تفاهم نامه همکاری میان دانشگاه صنعتی شریف و سازمان زمین شناسی با حضور آقای دکتر محمدرضا موحدی، معاون پژوهش و فناوری و چند تن از استادان دانشکده مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف و آقای دکتر علیرضا شهیدی، رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور و مسؤولان و فعالان این حوزه شنبه ۲۵ آبان در محل سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور برگزار شد. آقای دکتر علیرضا شهیدی رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در خصوص این همکاری گفت: استفاده از پهپاد برای طرح‌های ژئوفیزیک هوایی، انقلابی در اکتشافات معدنی به وجود خواهد آورد. وی افزود: پس از بررسی دقیق و صحبت با دیگر مراکز پژوهشی و دانشگاه‌ها، دانشگاه صنعتی شریف تنها دانشگاهی است که پژوهشگران و استادان آن می‌توانند مطابق با نیاز‌های موجود در سازمان پهپاد‌ها را طراحی و در صورت لزوم تغییراتی نیز بر روی آن اعمال کنند. رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور این گونه قرارداد‌ها را نمونه‌ای کامل از ارتباط مطلوب میان صنعت و دانشگاه دانست.
صدا و سیماصدا و سیما10 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی این جشنواره، مراسم اختتامیه جشنواره مستند چهارشنبه ۶ آذر ساعت ۱۸ تا ۲۱ با حضور آقای دکتر علی عسکری رییس رسانه ملی در مرکز همایش‌های بین المللی صدا و سیما برگزار می‌شود. در این مراسم برگزیدگان ۳ بخش فیلم، عکس و مستند نگاری معرفی و تقدیر می‌شوند. جشنواره مستند سیما از ۱۵ تیر با پخش مستند‌های پذیرفته شده در بخش مسابقه کار خود را در شبکه مستند آغاز کرد و پخش آثار تا ۲۰ شهریور ادامه داشت. ۷۰۰ مستند به دبیرخانه جشنواره رسیده بود که ۶۷ مستند ساخته مستندسازانی از سراسر کشور به نمایش درآمد و با بخش انتخاب مردمی نیز، مخاطبان امکان رأی دادن به آثار منتخب خود را داشتند. در این دوره چهره‌های هنری، مسؤولان و مستندسازان متعددی درباره جشنواره که دیگر جای خود را در عرصه سینمای مستند باز کرده اظهارنظر‌هایی داشتند و اغلب آن را تشویق کرده و برخی نیز مواردی را که به این رویداد فرهنگی قوت می‌بخشد ذکر کردند.
صدا و سیماصدا و سیما10 ساعت قبل
به‌ گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی وزارت میراث فرهنگی؛ هیأت وزیران در جلسه ۸ آبان ۱۳۹۸ به پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و در اجرای آیین‌نامه مدیریت، سامان‌دهی، نظارت و حمایت از مالکان و دارندگان اموال فرهنگی‌تاریخی منقول مجاز، دستورالعمل اجرایی تجارت اموال فرهنگی، ‏تاریخی و هنری منقول مجاز را تصویب کرد. این دستورالعمل که چارچوب‌های تجارت آثار فرهنگی- تاریخی و هنری منقول مجاز را ترسیم می‌کند نقش قابل توجهی در حمایت از تجارت اموال فرهنگی- تاریخی و هنری منقول مجاز با تأکید بر حفظ میراث ملی و تاریخی ایرانیان دارد. همچنین، در این دستورالعمل تلاش شده با تبیین مقررات و صلاحیت‌های لازم برای خرید و فروش و نگهداری این اموال، آسیبی به آن‌ها وارد نیاید. این دستورالعمل به استناد مواد مربوط به فصل چهارم آیین‌نامه «مدیریت، سامان‌دهی، نظارت و حمایت از مالکان و دارندگان اموال فرهنگی‌تاریخی منقول مجاز» از سوی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، تهیه و در هیأت وزیران تصویب شد.
صدا و سیماصدا و سیما11 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ «عدنان منصور» وزیر خارجه سابق لبنان در این کمیسیون، با بیان اینکه درکشمیر و هند اقدامات تروریستی وحشیانه‌ای علیه مسلمانان صورت می‌گیرد، گفت: اقداماتی که حکومت‌ها علیه مسلمانان انجام می‌دهند بسیار ظالمانه است؛ مسلمانان زیادی از دست دولت‌های خود که مستعمره آمریکا و اسرائیل هستند در عذاب هستند. وی در بخشی از سخنان خود گفت: ما قدردان جمهوری اسلامی ایران هستیم که همچنان در زمینه وحدت ثابت قدم است. یکی از علمای سوری حاضر در این کمیسیون نیز، گفت: اسراییل و آمریکا خیر مردم سوریه را نمی‌خواهند و ایران دوستدار ماست. وی با اشاره به اینکه چند صد میلیون مسلمان در بنگلادش زندگی می‌کنند که هیچ اقدامی برای آنان نشده است، افزود: وظیفه ما مسلمانان است که یک اتحادیه برای حمایت از آنان ایجاد کنیم. این عالم سوری گفت: حتی برادران مسلمان چینی و ایغور ما تحت فشار دولت‌ها به سختی زندگی می‌کنند، مسلمانان افغانی و فلسطینی هم به شدت در سختی هستند، پس ما باید دست به دست هم دهیم، اختلافات را کنار بگذاریم و متحد باشیم.

نظرها

اخبار بیشتر

تازه‌ترین خبرها

همه

درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین به چه کاری اختصاص می‌یابد؟

خبری12 ساعت قبل

شهرهای ایران صحنه اعتراض مدنی مردم به‌خاطر افزایش قیمت بنزین شده

خبری14 ساعت قبل

وضعیت برخی خیابان‌ها و جاده‌ها پس از بارش نخستین برف امسال + تصاویر

خبری17 ساعت قبل

به دلیل اختلال در اینترنت سراسری کشور، پوشش لحظه به لحظه اخبار و فعالیت سرویس‌های دیگر طرفداری مانند نتایج زنده دچار مشکل شده است. همکاران هر لحظه که بتوانند فعالیت‌های معمول خود را از سر خواهند گرفت. البته بخش شبکه اجتماعی طرفداری در دسترس است.

نرخ آپارتمان در منطقه صادقیه + جدول

الف12 دقیقه قبل

۲ درصد مردم دچار زخم‌های مزمن‌‌اند

خبر فوری36 دقیقه قبل

تظاهرات چند صد هزار نفری ضد نخست‌ وزیر جمهوری چک

صدا و سیما38 دقیقه قبل

اعتراضاتی در فرانسه که به آتش زدن خودروها منجر شد + فیلم

باشگاه خبرنگاران41 دقیقه قبل

یوناما به مداخله در امور «انتخابات افغانستان» متهم شد

میزان‌آنلاین1 ساعت قبل

چرا هنرمندان از کشور خارج می‌شوند؟

اقتصاد آنلاین1 ساعت قبل