غیرت مسلمانی؛ غیرت انسانی! / ایده رالز در مورد مساوات انسان‌ها
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. مهر
  4. فرهنگ
غیرت مسلمانی؛ غیرت انسانی! / ایده رالز در مورد مساوات انسان‌ها

غیرت مسلمانی؛ غیرت انسانی! / ایده رالز در مورد مساوات انسان‌ها

مهرخبرگزاری مهر |
با شعار «جهان برای تمامی جهانیان»، هم می توانیم مسئولیت انسانی خود را در تحقق جهانی عادلانه‌تر ایفا کنیم و هم در راه تحقق حقوق انسانی خود و دیگران تلاش کنیم.

به گزارش خبرنگار مهر، سیروس امیدوار عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهشگر حوزه عدالت در نظریه‌ها و سیاست‌های اقتصادی یادداشتی با عنوان غیرت مسلمانی؛ غیرت انسانی! نوشته که در ادامه از نظر شما می‌گذرد:

«مسلمانان، غیرت مسلمانی ندارند. شیعه غیرت شیعی دارد و سنی غیرت سنی و زیدی غیرت زیدی و اسماعیلی غیرت اسماعیلی. کاش همین بود. شیعه غیرت شیعی دارد به اضافۀ بغض سنی، و سنی غیرت سنی دارد به اضافۀ نگاه تحقیرآمیز به شیعه؛ زیدی هم و اسماعیلی هم. این، تأسیسات نفتی آن را به آتش می‌کشد، آن، خانه و بیمارستان‌های این را بمباران می‌کند. یکی دنبال هلال شیعی است؛ دیگری در پی ائتلاف عربی. یکی گنبد امام یازدهم شیعیان را با بمب پایین می‌آورد و آن یکی سالروز ترور خلیفۀ محبوب اهل سنت را عید می‌خواند و جشن می‌گیرد و شادی می‌کند. کاش همین بود. هر فرقه‌ و گرایشی در داخل هر مذهبی، جبهه‌ای ساخته است و هم‌کیش خود را می‌کشد. در سالی که گذشت، روزی هفتاد نفر در جنگ‌های داخلی افغانستان کشته شده‌اند. قاتل و مقتول، هر دو مسلمان و هر دو سنی. داعش از هر بیست نفری که کشت، نوزده نفر مسلمان بودند. طالبان و القاعده و الشباب و بوکوحرام، هم‌وطنان مسلمان خود را می‌کشند. اگر قرآن، کتاب مقدس مسلمانان، دستور داده بود که مسلمانان خون همدیگر را بریزند و به یک‌دیگر رحم نکنند، آنان بیش از این تیغ بر روی هم نمی‌کشیدند که اکنون می‌کشند. گویی قرآن نگفته است «انما المؤمنون اخوة.» جز امام موسی صدر کدام عالم شیعی گفته است که اگر تیری به سوی برادران اهل سنت یا مسیحی من بیندازید، بر قلب من فرود می‌آید؟ جز شلتوت، عالم برجستۀ اهل سنت، کدام مفتی سنی گفته است که اعتبار مذهب جعفری کمتر از اعتبار مذهب حنفی و شافعی و حنبلی و مالکی نیست؟ مسلمانان نیازی به دشمن ندارند و اگر دشمنی هم داشته باشند، کار او بسیار آسان است: استفاده از همین دشمنی‌هایی که میان خود مسلمانان است.»

نوشته فوق متعلق به جناب آقای رضا بابایی؛ دین‌پژوه و دردشناس است. در اینجا با الهام از عنوان نوشته ایشان، ایده رالز در مورد مساوات انسان‌ها را با عنوانی مشابه؛ یعنی «غیرت انسانی» تشریح می‌کنم. با شروع از ایده «غیرت» به منزله یک ویژگی فردی، می‌توان گفت این ایده شامل سه عنصر اساسی زیر است:

۱) یک فرد به هر دلیل یا علتی، تعلق خاطر شدیدی به یک جمع انسانی خاص؛ یعنی زیرمجموعه‌ای خاص از انسان‌ها که خود عضوی از آن است داشته باشد؛

۲) چنین فردی با همان شدت و شاید هم شدیدتر، هر انسان خارج از آن زیرمجموعه را، «غیر»، «بیگانه» یا «غیرخودی» بخواند؛

۳) و عنصر بالقوه خطرناک این که آن فرد، انسان‌های غیرخودی را به هر دلیل یا علتی، خوارتر از خود و خودی‌ها بشمارد؛ خوار شمردنی که می‌تواند از صرف بی‌توجهی به غیرخودی‌ها شروع شده و در صورت برخورداری از انگیزه و قدرت کافی، تا مرحله قتل عام آنان پیشروی کند!

نکته مهم این است که اگر فردی فقط واجد دو عنصر نخست باشد یا اگر واجد سومین عنصر نیز هست، فاقد قدرت کافی باشد، چندان برای غیرخودی‌ها خطرناک نخواهد بود. خطر واقعی ناشی از همنشینی این سه عنصر با قدرت است.

اما ایده غیرت چه کارکردی دارد؟ می‌توان گفت مهمترین کارکرد این ایده این است که به فرد یک حس هویت جمعی می‌دهد، هویتی که به وی احساس ارزشمند بودن در مقابل انسان‌های دیگر را القاء می‌کند؛ چیزی از قبیل آنچه مارکس در مورد طبقه کارگر، آگاهی طبقاتی می‌نامد. از نظر مارکس، آگاهی طبقاتی فقط به معنای برخورداری کارگران از نوعی باور عاری از ارزش نیست؛ بلکه متضمن نوعی ارزشگذاری است که مارکس طبق آن معتقد بود کارگران با وجود گرفتار بودن در فقری استخوان سوز، می‌توانستند خود را به لحاظ شان انسانی ارزشمندتر از سرمایه داران بدانند. البته آن جمعی که به فرد هویت می‌بخشد، علاوه بر طبقه، می‌تواند در اشکال دیگری از قبیل قبیله، قومیت، جنسیت، ملیت و دیانت نیز نمود پیدا کند.

حال می‌توان ایده رالز در مورد مساوات انسان‌ها را با ایده غیرت پیوند داد. گفته شد که رالز اساس مساوات انسان‌ها را در سه سطح مطرح می‌کند. سطح اول که مساوات در پیشگاه قانون بود قبلا تشریح شد. اما این سطح مساوات گرچه برای عادلانه بودن یک نظام اجتماعی لازم است؛ ولی کافی نیست، مقدم برآن محتوای خود قوانین نیز باید عادلانه باشند و معیار عادلانه بودن قوانین، اعم از قوانین اساسی و عادی، ابتنای آن‌ها بر اصول عدالت به مثابه انصاف است که در وضعیت اولیه فرضی حجاب جهل، مورد توافق انسان‌هایی عاقل، آزاد و برابر قرار می‌گیرد. می‌توان سطح اول مساوات را حاکمیت عادلانه قانون و این سطح دوم را حاکمیت قانون عادلانه نامید.

خبری: بهترین اخبار فرهنگی ادبی ایران و جهان

اما چرا باید در تصویب قوانین، معیار نهایی اصول عدالت منصفانه پیشنهادی رالز باشد و نه اصولی دیگر، مثلا برخی ویژگی‌های ارثی یا اکتسابی از قبیل اشراف‌زادگی یا علم یا تقوا؟ پاسخ رالز مبتنی بر عمیق‌ترین معنا یا سطح مساوات است. وی از یک سو بر این باور بود که انسان‌ها با سایر حیوانات تفاوتی اساسی دارند و از سوی دیگر، از یک جنبه اساسی، بین خود انسان‌ها تفاوتی اساسی وجود ندارد و بر این اساس نتیجه می‌گیرد که هم با انسان‌ها باید طبق اصول عدالت رفتار کرد و هم رفتار ما با حیوانات طبق این اصول تنظیم نمی‌شود. اما رالز اساس مساوات انسان‌ها را که ظاهرا نزد وی هم به معنای برخورداری از شخصیت اخلاقی و هم به معنای برابری اخلاقی انسان‌هاست در چه می‌بیند؟ پاسخ رالز به طور بسیار مختصر این است: «به نظر می‌رسد پاسخ طبیعی این باشد که دقیقا افراد اخلاقی هستند که مستحق عدالت مساوی هستند. افراد اخلاقی با دو ویژگی متمایز می‌شوند: اولا آنان مستعد داشتن (و فرض می‌شود که دارند) مفهومی از خیرخودشان هستند (آن چنان که با یک برنامه عقلانی زندگی[۱] بیان شده) و ثانیا آنان مستعد داشتن (و فرض می‌شود که کسب می‌کنند) یک حس عدالت[۲] هستند، یعنی یک میل معمولا واقعی برای بکار بردن و عمل کردن بر اساس اصول عدالت، حداقل به میزان مینیمم معینی[۳].».

دیده می‌شود که رالز هم اساس تفاوت انسان‌ها با سایر حیوانات و هم اساس مساوات بین خود انسان‌ها را در این می‌بیند که انسان‌ها و فقط انسان‌ها از استعدادهای اخلاقی بالقوه برخوردارند که آنان را از سایر موجودات زنده حتی نزدیکترین حیوانات به انسان، مثلا میمون‌ها (طبق نظریه داروین)، متمایز می‌سازد. رالز در سطح دوم مساوات که به حقوق اساسی مساوی اختصاص یافته به انسان‌ها و نه حیوانات مربوط می‌شود، توضیح می‌دهد که مسلما حیوانات حمایت لازم دارند؛ اما جایگاهشان، جایگاه موجودات انسانی نیست. با وجود این رالز دیگر وارد این بحث نمی‌شود که منشاء بودن این استعدادهای اخلاقی بالقوه در انسان‌ها و نبودنشان در سایر حیوانات چیست؟ آیا صرفا یک جهش ژنتیکی تصادفی در برخی میمون‌ها، منشاء پیدایش چنین تمایزی بوده است یا آن طور که در ادیان الهی آمده، این تمایز به منزله یک کرامت ذاتی از سوی خالق این جهان به انسان‌ها اعطاء شده‌است؟

بر اساس نظریه عدالت رالز به دلیل قائل شدن به نوعی کرامت ذاتی بالقوه برای تمامی انسان‌ها، می‌تواند مبنایی مشترک برای همزیستی تمامی انسان‌ها با باورهای مختلف قرار گیرد. بر مبنای آن احساس هویت جمعی کنند، مجموعه جمیع انسان هاست؛ یعنی همه ما آدمیان با برخورداری از این کرامت ذاتی بالقوه، می‌توانیم در جهت به فعلیت رساندن آن تلاش کنیم. ما ایرانیان نیز می‌توانیم با الهام از ادبیات غنی عرفانی و انسانی خود، از جمله با استناد به ابیات انسانی زیر که استاد سخن سروده است، با التزام به این «غیرت انسانی»، گامی به سوی جهانی عادلانه‌تر برداریم.

بنا به باوری رایج، ابیات زیر بر سر در ورودی تالار ملل در مقر سازمان ملل متحد نقش بسته ‌است؛ ولی آن طور که در مدخل این ابیات در ویکی‌پدیای فارسی آمده است، این ادعا درست نیست. اما این واقعیت چندان مهم نیست، آنچه مهم است این است که ما ایرانیان همچون سایر جهانیان می‌توانیم با تلاش نظری و عملی خود، این اشعار شورمندانه را به شعور انسانی توام با عمل عادلانه تبدیل کرده و با فراتر رفتن از شعار «ایران برای تمامی ایرانیان» و رسیدن به شعار «جهان برای تمامی جهانیان»، هم مسئولیت انسانی خود را در تحقق جهانی عادلانه‌تر ایفا کنیم و هم در راه تحقق حقوق انسانی خود و دیگران تلاش کنیم. در این صورت خواهیم توانست به عنوان یک انسان ادعا کنیم که «غیرت انسانی» داریم!

بنی‌آدم اعضای یک پیکرند/// که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار/// دگر عضوها را نماند قرار

تو کز محنت دیگران بی‌غمی/// نشاید که نامت نهند آدمیپی نوشت:

[۱] - rational plan of life

[۲] - a sense of justice

[۳] - at least to a minimum degree

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

بزرگترین سریال‌تلویزیونی در یک‌قدمی تولید

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل

(عکس و فیلم) پوشش متفاوت متین ستوده در مراسم اکران مسخره باز

فراروفرارو22 ساعت قبل
ستوده در سال‌هایی که به‌شهرت رسیده، کمتر دچارحاشیه شده است؛ اما حضورش در مراسم اکران «مسخره‌باز» در فضای مجازی سروصدای زیادی کرد. پوشش ستوده در مراسم فوتوکال (گفتگو تصویر) این فیلم باعث شد عکس و ویدئوی او در فضای مجازی منتشر شود. برخی کاربران فضای مجازی بعد از این اتفاق شروع به فحاشی کرده‌اند که واقعا دلیلش را نمی‌دانم. حتی در عکس‌های صفحه شخصی‌ام مشخص است که در مراسم اکران «مسخره‌باز» مانند مراسم‌های دیگر بوده‌ام. در فضای مجازی، کاربرانی با سلایق مختلف به این ماجرا واکنش نشان دادند؛ البته هرکدام با نگاهی متفاوت.

واکنش متین ستوده به حواشی تیپ و پوشش متفاوت‌اش: بعضی‌ها با آراسته بودن مشکل دارند+فیلم

آفتاب‌نیوزآفتاب‌نیوز22 ساعت قبل
پوشش متین ستوده، بازیگر سینما در مراسم فوتوکال (گفتگو تصویر) فیلم مسخره باز باعث شد عکس و ویدئوی او در فضای مجازی منتشر شود. بخشی از کاربران شبکه‌های اجتماعی از نوع پوشش این بازیگر انتقاداتی کردند. حتی در عکس‌های صفحه شخصی‌ام مشخص است که در مراسم اکران «مسخره‌باز» مانند مراسم‌های دیگر بوده‌ام. من بازیگر تلویزیون، تئاتر و سینما هستم. مثلا وقتی برای خرید به پاساژ بروم، قاعدتا با این تیپ و پوشش نیستم.

شوخی منشوری خانم بازیگر در یک مراسم؛ وقتی پانته‌آ بهرام می‌خواست صابر ابر را بغل کند+فیلم و عکس

آفتاب‌نیوزآفتاب‌نیوز1 روز قبل
در مراسم اکران فیلم سینمایی «مسخره‌باز» روز گذشته مراسم اکران خصوصی فیلم سینمایی «مسخره‌باز» در هتل اسپیناس پالاس با حضور جمعی از ستارگان سینمایی و تلویزیونی برگزار شد. شوخی جنجالی پانته‌آ بهرام بازیگر معروف کشورمان یکی از حاشیه‌های این مراسم بود که در شبکه‌های اجتماعی جنجالی شد. او در مقابل لنز دوربین خبرنگاران حرکات عجیبی را با صابر ابر یکی از بازیگران این فیلم سینمایی انجام داد که حالا سوژه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی شده است. اکران خصوصی فیلم مسخره‌باز با حضور صابر ابر، علی نصریان، همایون غنی زاده، پانته‌آ بهرام، متین ستوده، علی ضیاء و … برگزار شد. مسخره‌باز فیلمی به کارگردانی و نویسندگی همایون غنی‌زاده و تهیه‌کنندگی علی مصفا در سال ۱۳۹۷ ساخته شد و حالا بر پرده نقره‌ای اکران شده است.

فیلم | علی پروین: زمان طاغوت هر شب می‌رفتم کافه اما لب به مشروب نزدم!

خبرآنلاینخبرآنلاین1 روز قبل
خرید ملک در ترکیه یکی از روش‌های مناسب جهت مهاجرت و اقامت در کشور ترکیه می‌باشد. کشور ترکیه با موقعیت جغرافیایی و تاریخی خود جزء ۵ گزینه اصلی ایرانیان برای مهاجرت به شمار می‌آید. زیرا این کشور به دلیل دارا بودن ویژگی‌های خاص از قبیل توسعه روز افزون، آب و هوای متنوع، موقعیت قرارگیری استراتژیک بین سه قاره توانسته است سرمایه گذاران، مهاجران و دانشجویان را به خود جذب کند.

فیلم | انتقاد شدید یک داور بین المللی از رفتار انتخاباتی فدراسیون تاج

خبرآنلاینخبرآنلاین1 روز قبل
خرید ملک در ترکیه یکی از روش‌های مناسب جهت مهاجرت و اقامت در کشور ترکیه می‌باشد. کشور ترکیه با موقعیت جغرافیایی و تاریخی خود جزء ۵ گزینه اصلی ایرانیان برای مهاجرت به شمار می‌آید. زیرا این کشور به دلیل دارا بودن ویژگی‌های خاص از قبیل توسعه روز افزون، آب و هوای متنوع، موقعیت قرارگیری استراتژیک بین سه قاره توانسته است سرمایه گذاران، مهاجران و دانشجویان را به خود جذب کند.

نظرها

اخبار بیشتر