بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. فارس
  4. فرهنگ
بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد

بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد

فارسخبرگزاری فارس |
قتل نصرت‏‌الدوله فرزند محبوب عبدالحسین میرزا فرمانفرما به دستور رضاخان و ضبط اموالش، او را ضعیف و ناتوان کرد و باعث شد در دو سال پایان عمر گوشه‌نشینی اختیار کند. این پایان زندگی مردی بود که 8 بار ازدواج کرد و 36 فرزند داشت.

به گزارش خبرنگار تاریخ خبرگزاری فارس، شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرما در ۲۲ مهر ۱۲۸۷ شمسی حدود یک قرن پیش به استانداری آذربایجان منصوب شد. فرمانفرما یکی از رجال قدرتمند دوران قاجار بود و فرمانیه تهران نیز هنوز نشانی از نام او را به خود یادگار دارد.

عبدالحسین میرزا فرمانفرما رییس‌الوزرای سابق ایران، نوه عباس میرزا نایب‌السلطنه و داماد مظفرالدین‌ شاه سرانجام در روز ۳۰ آبان ۱۳۱۸ در سن ۸۷ سالگی درگذشت.

بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد - 3

عبدالحسین میرزا فرمانفرما در سال ۱۲۷۰ هجری قمری برابر با ۱۲۳۱ هجری شمسی در تهران به دنیا آمد. پدرش فیروز میرزا نصرت‌الدوله پسر شانزدهم عباس میرزا و مادرش حاجیه‏ هماخانم دخترعموی پدرش و دختر بهرام میرزا بهاء‏الدوله پسر سی ‎‏و هفتم فتحعلی‌شاه بود.

تحصیلات عبدالحسین میرزا همانند دیگر شاهزادگان آن دوره نبود. آن زمان معمول بود که شاهزادگان و فرزندان اشراف بعد از فراگرفتن ادبیات فارسی و عربی و آداب دینی و تعلیم خط به تیراندازی و شکار مشغول می‌شدند و آنگاه به فراخور تخصصشان در دربار حضور می‌یافتند.

اما برای عبدالحسین میرزا معلم سرخانه آوردند؛ او ادبیات فارسی، عربی و آداب دینی را فرا گرفت، فارسی را خوب می‌دانست و در نوشتن، سبک خاصی داشت. بعد او را به مدرسه نظام اتریشی که در تهران دایر بود فرستادند و در آنجا زبان فرانسه را یاد گرفت و بعد از مدتی مسؤول تعلیم سربازان و انتظامات جنگی شد. بعد از اتمام مدرسه اتریش زیرنظر کامران میرزا نایب‌السلطنه، وزیر جنگ و پسر ناصرالدین شاه مشغول خدمت شد. در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به درجه سرهنگی رسید و ریاست افواج کرمان به عهده او واگذار شد و بعد از مدتی به تهران بازگشت.

بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد - 7

وی در جوانی به کمک پدر توانست قناتی برای تهران حفر کند که به قنات فرمانفرما معروف شد و چون پدرش فیروز میرزا به فرمانفرما ملقب شد، شاه لقب نصرت‌الدوله را به عبدالحسین ‌میرزا اعطا کرد. وی در سال ۱۳۰۱ هجری قمری به سرتیپی رسید. سال بعد عازم آذربایجان شد و به نام نصرت‌الدوله در آن ایالت معروف شد. عبدالحسین میرزا در تبریز به دستگاه مظفرالدین میرزا ولیعهد پیوست و به خدمت امیرنظام حسنعلی‌خان گروسی درآمد و به ریاست ژاندارمری آذربایجان منصوب شد.

در سال ۱۳۰۳ هجری قمری، هنگامی که فیروز میرزا فرمانفرما در تهران درگذشت، عبدالحسین میرزا برای تشریفات عزاداری از تبریز به تهران آمد و بعد از انجام مراسم با نامه‌ای که از طرف امیرنظام از تبریز برای او فرستاده شد، دوباره به تبریز بازگشت و به کار سابق خود مشغول شد. در همین ایام با عزت‌الدوله دختر ولیعهد مظفرالدین میرزا نیز ازدواج کرد و از این پس در کسوت صندوق‌داری ولیعهد انجام وظیفه کرد.

عبدالحسین میرزا سه سال بعد به جای برادرش با لقب فرمانفرما به معنای حاکمیت و قدرت مطلق یک منطقه به عنوان والی کرمان و بلوچستان منصوب شد. از آنجایی که او سال‌ها در تبریز زندگی کرده بود، برایش سخت بود که در کرمان زندگی کند ولی آرام ‌آرام با این منطقه و مردمان آن خو گرفت. او در این ایام دیوان اشعار میرزا آقاخان کرمانی، از آزادی‌خواهان ضد حکومت قاجار که در زندان بود را چاپ کرد و به خانواده او نیز بسیار توجه کرد.

حکومت اول او در کرمان تا سال ۱۳۱۱ هجری قمری طول کشید. در همین سال بود که مظفرالدین میرزای ولیعهد بار دیگر او را به آذربایجان فرستاد. عبدالحسین میرزا در این مقطع به فرماندهی قشون آذربایجان منصوب شد و حکومت خوی و ارومیه را نیز به او محول کردند. چندی بعد در پی آشوب کردستان او را حاکم کردستان و ساوجبلاغ و صایین قلعه کردند، ولی چون در اواخر سال ۱۳۱۲ هجری قمری در کرمان نیز آشوب و درگیری‌هایی به وجود آمد، برای بار دوم او را حاکم کرمان کردند. عبدالحسین میرزا از کردستان روانه تهران شد و به حضور شاه رسید و از آنجا راهی کرمان شد و تا سال ۱۳۱۴ هجری قمری در آنجا ماند. در این سال به حسب صلاحدید میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان، صدراعظم، او را از کرمان به حکومت تهران منصوب کردند و حکومت کرمان نیز همچنان تحت نظر او باقی ماند.

او پس از عزل امین‌السلطان از مقام صدارت و به صدارت رسیدن میرزا علی‌خان امین‌الدوله در سال ۱۳۱۴ هجری قمری، به سمت وزارت جنگ منصوب شد و یک سال بعد، از این مقام معزول و به خاطر کارشکنی اطرافیان شاه به عراق تبعید شد و چندی بعد به تهران بازگشت.

*فرمانفرما در جریان نهضت مشروطیت خود را به آزادیخواهان نزدیک کرد

فرمانفرما در جریان نهضت مشروطیت خود را به آزادیخواهان نزدیک کرد، پس از صدور فرمان مشروطیت در دوره اول قانونگذاری، در کابینه موقت به ریاست میرزا سلطان‌علی‌خان وزیر افخم به وزارت عدلیه منصوب شد.

در دوره فترت میان دوره اول و دوم قانونگذاری در کابینه میرزا ابوالقاسم‌خان ناصرالملک همدانی عهده‌دار پست وزارت داخله بود و این سمت را در کابینه بعد یعنی در زمان رییس‌الوزرایی جوادخان سعدالدوله حفظ کرد.

پس از فتح تهران و فرار محمدعلی شاه، محمدولی‌خان تنکابنی تشکیل کابینه داد و در این کابینه فرمانفرما عهده‌دار وزارت عدلیه بود. این کابینه در زمان احمدشاه تشکیل شد. در کابینه دوم محمدولی‌خان تنکابنی هم فرمانفرما همچنان عهده‌دار پست وزارت عدلیه بود.

در سایت خبری بخوانید: جدیدترین اخبار فرهنگی و هنری

در دوره دوم قانونگذاری در کابینه‌های اول و دوم میرزا حسن‌خان مستوفی‌الممالک فرمانفرما عهده‌دار پست وزارت جنگ بود. در دوره سوم قانونگذاری که عبدالمجید میرزا عین‌الدوله، داماد مظفرالدین ‌شاه تشکیل کابینه داد او به وزارت داخله منصوب شد.

*کابینه مرد قدرتمندبیش از یک و ماه نیم طول نکشید

بلاهایی که رضاخان بر سر مرد قدرتمند قجری آورد - 20

سرانجام فرمانفرما در زمان فترت میان دوره سوم و چهارم مجلس شورای ملی، کابینه خود را تشکیل داد. این کابینه بیش از یک ماه و نیم دوام نداشت و در آن فرمانفرما، علاوه بر رییس‌الوزرایی عهده‌دار پست وزارت داخله نیز بود. پس از سقوط کابینه فرمانفرما، سپهدار اعظم مأموریت یافت تا کابینه خود را تشکیل دهد. در کودتای ۱۲۹۹ فرمانفرما و دو پسرش نصرت‌الدوله و سالار لشکر به دستور سیدضیاءالدین طباطبایی به زندان افتادند. فرمانفرما برای سیدضیاء پیشکشی قابل ملاحظه‌ای فرستاد و در مقابل سیدضیاء قول داد که آن‌ها را نخواهد کشت.

*داماد مظفرالدین شاه و دوست رضا‌خان

بعد از حکومت ۱۰۰ روزه سیدضیاء و در زمان رییس‌الوزرایی قوام‌السلطنه زندانیان کابینه سیدضیاء آزاد شدند و فرمانفرما با هوشمندی توجه سردار سپه، وزیر جنگ که سابقا رئیس قراولان منزل او بود را به خود جلب کرد و از آن تاریخ ظاهرا در زمره دوستان رضاخان قرار گرفت.

فرمانفرما مقادیر قابل توجهی از اراضی خود را به رضاخان بخشید و سردار سپه نیز در مقابل دو تن از فرزندان فرمانفرما یعنی محمدعلی میرزا و عباس میرزا را به وکالت مجلس شورای ملی رساند و نصرت‌الدوله فرزند ارشد وی را به وزارت منصوب کرد.

فرمانفرما از کودتای ۱۲۹۹ عهده‏‌دار هیچ شغل دولتی نبود و بیشتر اوقات خود را به رسیدگی به املاک و تربیت فرزندانش سپری می‌‏‌کرد. رضاشاه اندکی پس از تاج‏گذاری از فرمانفرما خواست تا خانه مسکونی و باغش در خیابان سپه را به او واگذار کند. فرمانفرما که می‌‏‌دانست خودداری از واگذاری املاک، سروکار او را به پلیس رضاشاهی خواهد انداخت، بی‏‌درنگ خانه و باغ را به رضا شاه بخشید و کاخ مرمر در همین زمین‌ها احداث شد. فرمانفرما نیز با خانواده‏‌اش در باغ شاه که سالیانی پیش از احمد شاه خریداری کرده‏ بود، اقامت کرد.

*مرد قدرتمند قجری مرگ فرزند را تحمل نکرد

یکی از وقایعی که تاثیر زیادی بر فرمانفرما گذاشت، مرگ فرزند ارشدش فیروز فیروز مشهور به نصرت‌الدوله بود. او از چهره‌های شاخص اواخر قاجار و پهلوی اول بود که طی دوران زندگی خود مناصبی چون وزارت عدلیه، خارجه، دادگستری و مالیه را برعهده داشت و در ادوار چهارم، پنجم و ششم نمایندۀ مجلس شورای ملی بود.

نصرت‌الدوله یک بار در سال ۱۳۰۸ به اتهام ارتشاء بازداشت شد و به ۴ ماه زندان، محرومیت از خدمات اجتماعی و پرداخت غرامت محکوم شد. وقتی در سال ۱۳۰۹ به سبب بیماری آزادش کردند تا سال ۱۳۱۵ مشغول رسیدگی و رونق بخشیدن به املاکش بود، تا اینکه بار دیگر در این سال بازداشت و این بار به زندان سمنان منتقل شد. درباره دلایل بازداشت دوم نصرت‌الدوله دو روایت وجود دارد. یکی اتهام همکاری با سردار اسعد بختیاری برای برانداختن رژیم پهلوی و دیگری دادن اطلاعاتی به یک تبعه فرانسه برای سیاه‌نمایی علیه رژیم. گفته می‌شود چندی پیش از بازداشت نصرت‌الدوله، جراید فرانسه مطالبی درباره دیکتاتوری رضاشاه و غصب املاک مردم نوشتند. در پی این واقعه رکن‌الدین مختاری رییس وقت شهربانی انگشت اتهام را متوجه نصرت‌الدوله کرد که چنین اطلاعاتی را به دیپلماتی فرانسوی داده که مستاجرش بود و روابط گرمی با او داشت. اینچنین بود که یک سال پس از توقیف وی و انتقالش به زندان سمنان در دی ماه ۱۳۱۶ خبر مرگش که به عقیده بسیاری، مشکوک به نظر می‌رسید را به فرمانفرما دادند. فرمانفرما به نصرت‏‌الدوله بیش از دیگر فرزندانش علاقه داشت و مرگ او تأثیر بدی در روحیه‏‌اش گذاشت.

فشار دستگاه در جلوگیری از برگزاری مراسم تشییع و ترحیم، اندوه فرمانفرما را دوچندان کرد. رضاشاه همچنین بازماندگان نصرت‏‌الدوله را مکلف کرد رشوه ۲۸۰۰۰ پوندی انگلستان به نصرت‏‌الدوله در عقد قرارداد ۱۹۱۹ را به دولت بازگردانند. فرمانفرما برای تأمین وجه درخواستی، مقدار قابل‏ توجهی از اموالش را فروخت. در‌‌‌‌ همان سال رضاشاه، باغشاه را نیز تصرف کرد.

*گوشه‌نشینی و انزوا پایان زندگی مرد قدرتمند قجری است

مرگ نصرت‏‌الدوله و ضبط اموال فرمانفرما توسط رضا شاه، او را ضعیف و ناتوان کرد و باعث شد در دو سال پایان عمر گوشه‌نشینی اختیار کند. عبدالحسین فرمانفرما سرانجام در ۳۰ آبان ماه ۱۳۱۸ پس از دو سکته مغزی پیاپی در سن ۸۷‌ سالگی در باغ ییلاقی خود واقع در رضوانیه شمیران درگذشت. او را در آرامگاهی در نزدیکی قبر نصرت‌الدوله در صحن حرم شاه عبدالعظیم شهر ری به خاک سپردند.

*مردی که ۸ بار ازدواج کرد

عبدالحسین میرزا فرمانفرما دارای شخصیت منحصر به فردی بود. او در مجموع ۸ بار ازدواج کرد و صاحب ۳۶ فرزند شد که برخی فامیلی «فرمانفرمائیان» را برگزیدند و برخی دیگر به شهرت «فیروز» شناخته می‌شوند و برخی هم در عرصه سیاست دستی داشته‌اند.

از آن جمله مریم فیروز، بنیانگذار سازمان زنان حزب توده و همسر نورالدین کیانوری رهبر این حزب بود. خواهرزاده او محمد مصدق نخست‌وزیر دولت ملی نیز یکی از مشهور‌ترین سیاستمداران تاریخ ایران است. فرمانفرما همچنین یکی از ملاکین معتبر ایران هم بود. املاک وسیعی که بنام او در آذربایجان، کرمانشاه، کردستان، فارس، کرمان، کرج و تهران وجود داشت، مؤید این امر است.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

دستاوردهای جدید در حوزه پوست و مو

صدا و سیماصدا و سیما17 ساعت قبل

از گیشه پرفروش سینماها تا اجرای موسیقی آذری در برج میلاد

صدا و سیماصدا و سیما2 ساعت قبل

ریشه یابی ضربات بر پیکره اسلام به دست اسلام نماها

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل
برنامه گفتگوی ویژه اخبار قرآنی فردا با موضوع «ریشه یابی ضربات بر پیکره اسلام به دست اسلام نماها» روی آنتن می‌رود. ریشه یابی ضربات بر پیکره اسلام به دست اسلام نماهاریشه یابی ضربات بر پیکره اسلام به دست اسلام نماهابه گزارش خبرگزاری صدا و سیما، برنامه گفتگوی ویژه اخبار قرآنی جمعه ۲۴ آبان از شبکه قرآن پخش می‌شود. در این برنامه محمدحسن قدیری ابیانه کارشناس عالی مسائل راهبردی به موضوع «ریشه یابی ضربات بر پیکره اسلام به دست اسلام نماها» می‌پردازد.

فیلم | اجرای زنده همایون شجریان و علیرضا قربانی از آلبوم مشترک‌شان

خبرآنلاینخبرآنلاین1 روز قبل
همیشه این‌طور نیست که میکروب‌ها، باکتری‌ها و مواد بیماری‌زا، باعث بیماری انسان شوند. بعضی اوقات مواد آنتی‌باکتریال، آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد شیمیایی که برای ایجاد بهداشت بیشتر در زندگی ما مورد استفاده قرار می‌گیرند، خود باعث بروز انواع بیماری‌ها در بدن انسان هستند. یکی از این مشکلات، بیماری‌های مربوط به روده است که در اثر وارد شدن تدریجی مایع ظرفشویی به بدن انسان بروز می‌کند. شاید برایتان عجیب باشد، اما درست فهمیدید؛ همه‌ی ما انسان‌ها در طول زندگی، مقدار متغیری مایع ظرفشویی می‌خوریم و شاید خیلی از ما، از این مسئله بی‌خبر باشیم!
الفالف14 ساعت قبل
امری که می‌تواند هم افتخار و قدرت فکری آنها را بیان کند، هم برای جذب دانشجو و متقاضی مدیکال توریسم یا گردشگری سلامت تاثیرگذار باشد. چنین توجهی باید در شبکه‌های برون مرزی ایران نیز تقویت شود. به گزارش الف آنچه از پیشرفت‌های علمی و پزشکی کشورهای مطرح دنیا در فکر عموم مردم متبادر می‌شود محصول فعالیت رسانه‌های بین الملل به ویژه شبکه هایی تلویزیونی است. بسیاری از مردم در کشورهای منطقه و جهان سوم از این موفقیت‌ها اطلاع چندانی ندارند و شاید ایران را با کشور خود مقایسه کنند. یکی از مواردی که می‌تواند به درآمد ارزی منتهی شود و تحریم‌ها هم تاثیری بر آن ندارد توجه به گردشگری سلامت است.
خبر فوریخبر فوری16 ساعت قبل
اتفاقاتی که شاید برای افراد دیگر شبیه یک جک باشد اما واقعیت این است که این حوادث رخ می‌دهد. ماجراهایی که شاید خیلی‌ها با آن دست و پنجه نرم نکرده باشند، من ارتباطم را با آن فضا قطع نکرده‌ام، البته این را هم باید بگویم که این موضوع کار را سخت‌تر می‌کند. مجری برنامه «ماه عسل» در بخش دیگر از صحبتهایش در رابطه با تعداد کم دوستانش گفت: اینکه من دوستان کمی دارم اصلا به این دلیل نیست که من آدم محتاطی هستم. وی در ادامه صحبتهایش گفت: امسال در ماه عسل اتفاقات بی نظیری دیدیم همانند آن کاریکاتور اوباما که به ماه عسل آمده بود و یا سال پیش که طرح آمدن اسکولاری به برنامه را کشیده بودم. من پایین رفتم و آن مادر و دختر به من گفتند شما با آبروی من بازی کرده‌اید، برادر شما به خواستگاری دختر من آمده، پولی از ما گرفته و رفته است.

نظرها

اخبار بیشتر

تازه‌ترین خبرها

همه

واکنش‌ها و تحلیل‌های پس از سهمیه‌بندی و افزایش قیمت بنزین

خبری3 ساعت قبل

تیم ملی ایران در بازی مقدماتی جام‌جهانی 2022 به عراق باخت

خبری3 ساعت قبل

آیا مبارزه با فساد جدی است؟!

خبری1 روز قبل

تاثیر سهمیه بندی بنزین بر قیمت اسنپ و تپسی؛ کرایه‌های اسنپ و تپسی گران نمی‌شود

تکراتوچند ثانیه قبل

مبلغ: برخی دستان در پی نا امید کردن جامعه هستند

ایسنا2 دقیقه قبل

افزایش نرخ بنزین به نفع برای کمک به اقشار تحت فشار جامعه است/ ۴سال است که قیمت بنزین تغییر نکرده است

اقتصاد آنلاین3 دقیقه قبل

افزایش صادرات کود معدنی ترکمنستان به اروپا

فارس3 دقیقه قبل

مشتری پرتغالی فردا می‌آید/ فصل جدایی بیرانوند از پرسپولیس فرا رسید؟

نود5 دقیقه قبل

سیدی: کالدرون برای حضور در پرسپولیس تصمیم شجاعانه گرفت/بیرانوند می‌تواند در لیگ انگلیس کار کند

نود5 دقیقه قبل

توضیح امام جمعه قم درباره «نقل قول کذب» از او در فضای مجازی

ایسنا5 دقیقه قبل