«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. فارس
  4. فرهنگ
«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟

فارسخبرگزاری فارس |
در فرهنگ عامه و در شب‌های طولانی پاییز، جای یک سنت کاملاً ایرانی خالی است؛ سنتی که ما را یاد بزرگترها و در کنار آن، گرمای کرسی و تنقلات خاص آن روزها می‌اندازد و ابیات شاهنامه و قصه‌ها و مثل‌ها را برایمان تداعی می‌کند؛ سنتی به نام شب‌نشینی!

خبرگزاری فارس ـ گروه فرهنگ عمومی ـ آزاده لرستانی: در گذشته‌های نه چندان دور، هنگامی که هنوز فضای مجازی این قدر ما را مشغول به خود نکرده بود و گروه‌های فامیلی و دوستان در قالب گروه‌های تلگرامی، واتساپی، وایبری، اینستاگرامی و غیره شکل نگرفته بود، محفلی وجود داشت که شب‌ها بعد از صرف شام، اغلب در سرسرای خانه‌ها و گاه در محافل دیگر از سوی اهالی فامیل یا دوستان برگزار می‌شد و ضمن گفت‌وگوی چهره به چهره، با فعالیت‌های مفرح و هنری همراه بود.

البته در این اثنا نباید امروز از تشریفات، تجمل‌گرایی و چشم وهم چشمی‌ها غافل ماند که جای سادگی، صفا و صمیمیت گذشته را در زندگی و معاشرت نسل‌های امروزی در این محفل شب‌نشینی گرفته است. تأثیری که حتی در دورهمی‌های مردم روستاها رخنه کرده است. با این وجود شب‌نشینی‌های امروزی بر خلاف گذشته نه حرفی برای گفتن دارند و نه گوش و دلی که خریدار حرفشان باشد. زیرا این شب‌نشینی‌های مدرن امروزی، کاملا مناسبتی (در مرگ و میر، شادباش یا زیارت قبول) و فقط در میان بستگان درجه یک و گاه همسایه‌های دیوار به دیوار خلاصه می‌شود.

این دیدارها که به عنوان مهمانی تشکیل می‌شود، سالی یک بار و در چند ساعت برنامه‌ریزی می‌شود که آن هم صرف خیره شدن به صفحه تلویزیون شده و هر کس به فراخور علاقه‌اش، خود را مشغول به کاری می‌کند. در این نشست‌های سوت و کور، نگاه‌های محبت‌آمیز و یک کلام مفید و امیدبخش از سوی بزرگ‌ترها نسبت به بقیه دریغ می‌شود و اگر سخنی یا نکته‌ای هم باشد، معمولا شنیده نخواهد شد.

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟ - 4

یک محفل ۵ ساعته با چاشنی گرمای کرسی و شم اقتصادی!

تاریخ را به عقب ببریم و ببینیم که شب‌نشینی‌ها چگونه بوده و سرگرمی‌های رایج آن‌ها در شب‌های سرد پاییزی چه بوده است؟

دوره شب‌نشینی معمولا از ابتدای فصل پاییز که شب‌ها کم‌کم طولانی‌تر و کرسی‌ها گذاشته می‌شد، آغاز و تا آخر اسفند ماه ادامه می‌یافت. اما اوج این سنت از نیمه دوم پاییز بود که مردم دیگر از کارهای سخت و خسته‌کننده روزانه فارغ می‌شدند و در این میان شب‌نشینی‌های زمستانی در شب‌های بلند و طولانی بهترین و مناسب‌ترین رسم دیدارهای خانوادگی و معاشرت و پرداختن به سرگرمی‌ها‌یشان بود.

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟ - 8

مدت زمان این شب‌نشینی‌ها هم از همان سر شب که مردم بنا به عادت همیشگی خود شامشان را می‌خوردند، شروع می‌شد و اغلب تا ساعت‌های میانی شب طول می‌کشید. مردم، تازه بعد از ساعت‌ها گفت و شنود و معاشرت، خیلی زودتر از امروز، سر بر بالش می‌گذاشتند و به خواب می‌رفتند.

شب‌نشینی‌ها آنقدر شیرین بود که اغلب افراد، تمایلی به برخاستن نداشتند و انگار نمی‌خواستند به خانه خود بروند؛ چون این دورهمی‌ها، سرشار از حکمت، پند، درس و اخلاق بود. زیرا در خانه‌های مردم مانند امروز وسایل سرگرم‌کننده‌ای وجود نداشت و البته در این شب‌نشینی‌ها تا حدودی به لحاظ اقتصادی و صرفه‌جویی در نفت چراغ روشنایی خانه هم موثر بود. چرا که هر شب زمستانی چند خانواده در یک خانه جمع می‌شدند و از روشنایی یک چراغ گردسوز استفاده می‌کردند. به عبارتی در خانه‌های خالی از افراد، چراغی روشن نمی‌شد.

زمانی که کرسی‌ها فامیل را کنار هم جمع می‌کرد/ سرگرمی‌های جالب در شب‌‌نشینی‌ها

مکان شب‌نشینی‌ها در خانه‌های ساده، خشتی و گلی مردم و اغلب در یک یا دو اتاق (تو در تو) با فرش‌هایی که عمدتا گلیم یا قالی بود، برگزار می‌شد. این اتاق نسبت به سایر اتاق‌ها رنگ و رویی بهتر و چیدمانی زیباتر داشت. درون این اتاق‌ها کرسی‌های ۸۰ در ۸۰ سانتی‌متر یا یک در یک متر مربع می‌گذاشتند و از هر طرف، جای نشستن دو نفر از اعضای خانواده و در کناره‌های کرسی هم جای نشستن خردسالان بود. گاهی سه تا چهار خانواده چند نفره اطراف این کرسی‌ها با رعایت حدود محرم و نامحرمی می‌نشستند.

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟ - 13

این شب‌نشینی‌ها بین خانواده‌های اقوام و همسایگان نزدیک در چند نوبت صورت می‌گرفت و بین غریبه‌ترها هم حداقل یک نوبت برگزار می‌شد. این حضور با احترام نسبت به بزرگان فامیل و گاهی حتی بدون اعلام قبلی انجام می‌شد. به جز خانواده‌های مسن که توان شب‌نشینی رفتن نداشتند، در بین اقوام و خویشاوندان و هم‌محلی‌های نزدیک، شب‌نشینی در چند نوبت و به صورت گروهی انجام می‌گرفت. از سرگرمی‌های رایج شب‌نشینی‌ها می‌توان به قصه‌گویی، کتابخوانی، خاطره‌گویی، پرسش و پاسخ، چیستان‌های رایج، بافندگی پوشاک زمستانی، ‌ بازی‌های سنتی و غیره نام برد.

سنت شب‌نشینی هر چند این روزها در شهرها و روستاها چندان رنگ و بویی ندارد، اما خاطره مردم از این سنت‌ شنیدنی است:

خبری: اخبار فرهنگی روز جهان

از بیان دلاوری‌های امام علی (ع) تا بازی‌های کودکانه در شب‌نشینی‌های مردم ایران

سیدمحمدصادق حسینی، یکی از شهروندان یزدی که دوران میان‌سالی‌اش را سپری می‌کند، درباره سنت‌شب‌نشینی یزدی‌ها در گذشته‌های دور می‌گوید: همه اعضای درجه یک خانواده دور کرسی که لحاف بزرگی روی آن کشیده بود، می‌نشستند و از سینی‌ای که برگه‌های زردآلو، هلو، آلوچه خشک، نخود و کشمش قرار داشت، می‌خوردند. یک نفر هم قصه می‌گفت که عمدتا قصه نمکی و بزک زنگوله پا بود!

او با کنایه به اینکه امروز شوفاژ جای کرسی را گرفته است، ادامه می‌دهد: الان دیگر از این شب‌نشینی‌ها رسم نیست. کرسی در کار نیست. کرسی جایش را به شوفاژ داده است! شب‌نشینی تبدیل به تماشای تلویزیون شده است و دیگر نه کسی قصه می‌گوید و نه قصه‌ای می‌شنود.

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟ - 20

سودابه امینی که مادر سه فرزند است، درباره سنت‌ شب‌نشینی‌ها در میان اقوام کرد این گونه می‌گوید: شب‌نشینی در بین قومیت‌های کرد اتفاقی است که هیچ تازگی ندارد. آن‌ها آن‌قدر به این شیوه زندگی خو گرفته‌اند که اگر شخصی از این مهمانی‌ها دور بیفتد، بیش‌تر مورد سؤال واقع می‌شود. هر چند این اتفاق در سال‌های گذشته بسیار اهمیت داشت. به خصوص در شب‌های سرد زمستان و به دلیل موقعیت جغرافیای کوهستانی آن، در کنار یکدیگر جمع می‌شدند.

او می‌افزاید: یکی از اتفاقات جالب این شب‌نشینی‌ها خواندن شاهنامه و یاد کردن از جوانمردی‌ها و قدرت امام علی (ع) در جنگ‌ها بود. بسیاری از بزرگ‌ترها و پیرمردهای‌ فامیل با شنیدن نام حضرت علی (ع) و دلاوری‌های او اشک از چشمانشان سرازیر می‌شد و این بزرگ‌ترین درس مذهبی برای کوچک‌تر‌ها بود.

امینی درباره تنقلات مورد استفاده در این شب‌نشینی‌ها اظهار می‌دارد: بیش‌تر خوراکی آن‌ها انواع تخمه بود. به این دلیل که زمین‌های آن‌ها جالیزی بود. همچنین خوردن ترخینه که با دوغ و گندم در تابستان تهیه می‌شد، از غذاهای دسر و سوپ آخر شب محسوب می‌شده است.

سعید جهاندیده که تا ۲۰ سالگی در شهر اردبیل سکونت داشته، اکنون ۴۹ سال دارد و پدر سه فرزند است، درباره دورهمی‌های شب‌های پاییز و زمستان این شهر می‌گوید: در خانه بزرگ‌ترهای فامیل که بیش‌تر خانه مادربزرگ، پدربزرگ، عمو، دایی، خاله یا عمه جمع می‌شدیم و زیر کرسی می‌نشستیم. بچه‌های فامیل در این دورهمی‌ها، بازی الاکلنگ (با چوب)، کمربازی و زوبازی می‌کردند.

او ادامه می‌دهد: در شب‌نشینی‌ها از میوه‌ها و خوراکی‌های محلی مثل مویز، به، گندم، شادونه و غیره استفاده می‌کردیم. متأسفانه الان که در تهران سکونت دارم، این سنت میان بستگانم اجرا نمی‌شود و از آنجایی که بیش‌تر بزرگ‌ترهایم به رحمت خدا رفته‌اند، دیگر این سنت در فامیل ما جایگاهی ندارد.

«شب‌نشینی» چطور به خاطره‌ها پیوست؟ - 26

مزیت‌های شب‌نشینی

در این میان نرگس مقدم که ۲۸ بهار از زندگی او گذشته است و خاطره او از شب‌نشینی‌ها به مادربزرگ مرحومش برمی‌گردد، خاطرنشان می‌کند: مردم اراک در دورهمی‌های شبانه خود به حافظ تفأل می‌زنند و از خوراکی‌های فصل پاییز و زمستان استفاده می‌کنند. بیش‌تر در خانه بزرگ‌ترهای فامیل جمع می‌شوند و به بیان خاطرات و گفته‌های شنیدنی می‌پردازند.

زندگی آپارتمانی احیای سنت‌ شب‌نشینی را با چالش روبرو ساخته است

مسعود عالمی نیسی، مدیرگروه تعاون و رفاه اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه خانواده‌ها نقش مؤثری در کاهش شب‌نشینی نداشته‌اند، می‌گوید: قدم به قدم نیاز خانواده‌ها به همدیگر را به سازمان‌ها و شرکت‌های بیرونی واگذار کرده‌ایم و از ۲۴ ساعت شبانه‌روز، بهانه خیلی اندکی برای روابط میان خانواده‌ها باقی گذاشته‌ایم.

این کارشناس امور اجتماعی می‌افزاید: شب‌نشینی، مظهری از روابط و نشانه‌ای از وجود روابط میان خانوادگی است که در این راستا باید اساس پیوندهای داخل خانواده را احیا کنیم و یکسری سیاست‌ها در حد کلان انجام شود که آن سیاست‌ها، موجب تقویت پیوندها به صورت زیرساختی شود.

عالمی نیسی با اشاره به اینکه زندگی آپارتمانی احیای سنت‌ شب‌نشینی را با چالش روبرو ساخته است، ابراز می‌دارد: آپارتمان‌نشینی یکی از علل زیرساختی کوچک شدن خانواده‌هاست. قادر نیستیم فرزند بیش‌تری بیاوریم که به دنبال آن یک خانواده گسترده را در یک آپارتمان قرار دهیم. بنابراین کوچک شدن خانه‌ها عامل کوچک‌تر شدن خانواده‌ها شده است.

به گفته او، در این اثنا باید توجه داشت که احیای شب‌نشینی‌ در این ایام مزیت‌های زیادی نظیر بجا آوردن صله‌رحم، همدلی و همکاری در مواقع بروز مشکل، مشارکت در شادی و تقویت روابط اجتماعی دارد که می‌تواند به عنوان یک بسته فرهنگی کوتاه مدت در انتقال ارزش‌ها و آداب و رسوم ملی دینی در این بحبوحه فضای مجازی ایفای نقش کند.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

اولین مرکز مین زدایی

صدا و سیماصدا و سیما1 روز قبل
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، ۷۰ کشور در دنیا آلوده به مین هستند، افتتاح مرکز مین زدایی ضمن کمک به مناطق مرزی کشورمان، برای دیگر کشور‌ها هم مورد استفاده است.

فرصت‌ها و تهدید‌های شبکه‌های اجتماعی

صدا و سیماصدا و سیما14 ساعت قبل
وقتی از حوزه گسترده و جذاب شبکه‌های اجتماعی حرف می‌زنیم؛ فرصت‌ها و تهدید‌ها برای همه کشور‌ها اهمیت پیدا می‌کند. به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ وقتی از حوزه گسترده و جذاب شبکه‌های اجتماعی حرف می‌زنیم فرصت‌ها و تهدید‌ها برای همه کشور‌ها اهمیت پیدا می‌کند که اگر ساده از کنار بعضی از آن‌ها عبور کنیم ممکن است آینده فرهنگی سختی در انتظار نسل‌های آینده باشد.
ایسناایسنا1 روز قبل
ایسنا/گلستان چهارمین محفل شاعرانه جشنواره ملی شعر دانشجویی با حضور «عبدالجبار کاکایی» در ر سالن اجتماعات پردیس امام خمینی (ره) دانشگاه فرهنگیان گرگان برگزار شد. وی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر در ترانه‌ها و شعر شاعران به‌خصوص شاعران جوان، توجه کافی به انسان و محیط واقعی زندگی دیده نمی‌شود و نمی‌توان به‌راحتی با آن ارتباط برقرار کرد. تربتی‌نژاد گفت: باید با ایجاد تغییر در فضای فرهنگی کشور، ذائقه مخاطبان شعر، ترانه و موسیقی را تغییر دهیم. در ادامه به‌منظور تقدیر از زحمات «عبدالجبار کاکایی» در حوزه شعر و ترانه، تندیس رودکی به وی تقدیم شد. این محفل شعر و شاعری به همت جهاددانشگاهی واحد گلستان، در راستای نخستین جشنواره ملی شعر دانشجویی در دانشگاه‌های سراسر کشور برگزار شد.
صدا و سیماصدا و سیما15 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی وزارت بهداشت؛ در مراسم رونمایی از این کتاب که در وزارت بهداشت برگزار شد، آقای دکتر کریم همتی، معاون حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اهمیت پژوهش‌های حقوق سلامت تأکید کرد: این پژوهش‌ها باید بر مشکلات مبتلابه و موجود نظام سلامت تمرکز کند و جنبه عملیاتی داشته باشد. وی کتاب «مجموعه قوانین تنقیحی وظایف و اختیارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» را مصداق مناسبی از چنین پژوهش‌هایی عنوان کرد که نمونه آن از ابتدای تاریخ قانون‌گذاری در کشور تاکنون، در وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی کمتر انجام‌گرفته است. در ادامه این مراسم آقای دکتر محسن نجفی‌خواه رییس مرکز ملی تحقیقات حقوق سلامت وزارت بهداشت، با بیان تاریخچه‌ای از قانون‌گذاری در خصوص وظایف و اختیارات وزارت بهداشت گفت: شناسایی وظایف و اختیارات معتبر و لازم‌الاجرای وزارت بهداشت از میان حجم انبوه قوانین مرتبط با نظام سلامت و درج آن‌ها در این کتاب، پس از گردآوری و تنقیح مورد به مورد احکام قانونی مرتبط با نظام سلامت انجام گرفته است. گفتنی است، کتاب «مجموعه قوانین تنقیحی وظایف و اختیارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» در ۵۰۰ نسخه توسط «مرکز ملی تحقیقات حقوق سلامت» تدوین و منتشر شده است. در این مجموعه، احکام قانونی لازم‌الاجرا در رابطه با وظایف و اختیارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از ابتدای تاریخ قانون‌گذاری (۱۲۸۵) تا مهر ۱۳۹۸ گردآوری‌شده است.
صدا و سیماصدا و سیما13 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی ایران صدا و فضای مجازی رادیو، مسابقه کتاب گویای ویژه دفاع مقدس با محوریت زندگینامه شهیدان یدالله کلهر، محمد ابراهیم همت، محسن وزوایی، غلامحسین افشره و ناهید فاتحی کرجو برگزار می‌شود و علاقه مندان می‌توانند با مراجعه به سایت و یا اپلیکیشن ایران صدا با پاسخگویی به سوالات در مسابقه شرکت کنند و از جوایز ارزنده این مسابقه شامل ۴۰ کمک هزینه سفر به مشهد مقدس بهره‌مند شوند. ایران صدا با همکاری سپاه حضرت سیدالشهدا (ع) مسابقه کتاب گویای ویژه دفاع مقدس را برگزار می‌کند. مسابقه کتاب گویای ایران صدا روی پایگاه کتاب گویای ایران صدا قرار داد. علاقه مندان می‌توانند برای دسترسی به محتوای این مجموعه‌ها اپلیکیشن تلفن همراه ایران صدا را برای سیستم عامل اندروید و IOS از نشانی iranseda. ir به صورت رایگان دریافت کنند.
صدا و سیماصدا و سیما14 ساعت قبل
رییس گروه پژوهشی هنر‌های سنتی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، طرح ستاره دریایی را یکی از شاخص‌ترین طرح‌های بهادری عنوان کرد که در آن رخدادی واقعی از آفرینش دریا را تصویر کرده و به نمایش در آورده است. او با اشاره به نمونه سازی فرش ستاره دریایی اثر استاد بهادری افزود: نقش مرکزی ترنج، تصویر ستاره دریایی با تجسم ماهی و اسب دریایی با ترکیب بندی طبیعت گرایانه و حاشیه‌های پهن و دو حاشیه باریک این قالی نیز به تبعیت از موضوع دریا با کهن الگو‌های (موتیف) مرتبط طبیعت ترسیم شده است. وی ادامه داد: طرح یاد شده در ابعاد ۱۲۰ در ۱۸۰ با رج شمار ۷۸ در کارگاه قالی و گلیم گروه پژوهشی هنر‌های سنتی در دست اجراست. گفتنی است، آثار بر جای مانده از استاد عیسی بهادری در رشته‌های مختلف هنر‌های سنتی، از خلاقیت و توانایی منحصر به فرد این هنرمند معاصر، به خصوص در زمینه طراحی نقشه فرش، حکایت می‌کند که فرش ستاره دریایی، یکی از این جمله آثار است. طرح‌ها و نقوش این فرش، ارتباط تنگاتنگی با عناصر طبیعت داشته و اغلب شامل انواع جانوران دریایی مانند ماهی، جلبک، حلزون، ستاره دریایی، عروس دریایی، شقایق دریایی و … هستند که در قالب عناصر و ترکیب‌بندی‌هایی متنوع، به شیوه‌ای نوگرایانه و انتزاعی، متناسب با اصول حاکم بر طراحی سنتی و نقشه فرش، به زیبایی هر چه تمام‌تر به اجرا درآمده و فرش ستاره دریایی را به نمونه منحصر به فرد و خلاقانه‌ای در زمینه طراحی نقشه فرش تبدیل کرده است.

نظرها

اخبار بیشتر

تازه‌ترین خبرها

همه

اعلام نظر سخنگوی دولت درباره چند مورد اقتصادی

خبری13 ساعت قبل

اخبار روز بازار مسکن - چهارشنبه ۲۲ آبان‌ماه

خبری15 ساعت قبل

اخبار روز بازار خودرو - چهارشنبه ۲۲ آبان‌ماه

خبری15 ساعت قبل

ایجنت لاتسارو: اینتر حتی قبل از آمدن کونته به والنتینو علاقه داشت؛ مدیر برنامه‌های هالند نیستم اما او ممکن است به انگلستان برود

طرفداری18 دقیقه قبل

از استخدام بادیگارد تا ترک خانه و زندگی در هتل؛ امنیت بازیکنان ناپولی توسط هواداران افراطی به خطر افتاده است

طرفداری24 دقیقه قبل

جای خالی قانون هوای پاک در کشور/ انگلیس برای مبارزه با آلودگی هوا چکار کرد؟ + فیلم

باشگاه خبرنگاران24 دقیقه قبل

آلودگی هوا؛ شاه کلیدی برای بیمارشدن!

مشرق‌نیوز24 دقیقه قبل

شگفتی‌سازان این فصل لیگ برتر انگلیس را بیشتر بشناسید

میزان‌آنلاین29 دقیقه قبل

سرماخوردگی و آنفولانزا تا چه زمانی واگیر دارد؟

اقتصاد آنلاین30 دقیقه قبل

هواپیمای تمام الکتریکی ناسا رونمایی شد+عکس

آفتاب‌نیوز33 دقیقه قبل