مهم‌ترین میراث علمی علامه مرتضی عاملی نقادی تاریخی است
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. مهر
  4. فرهنگ
مهم‌ترین میراث علمی علامه مرتضی عاملی نقادی تاریخی است

مهم‌ترین میراث علمی علامه مرتضی عاملی نقادی تاریخی است

مهرخبرگزاری مهر |
رسول جعفریان در بزرگداشت علامه مرتضی عاملی گفت: مهم ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این نقادی ها، علم تاریخ را رشد داد.

به گزارش خبرنگار مهر، مراسم بزرگداشت مرحوم علامه جعفر مرتضی در گروه تاریخ دانشگاه تهران با حضور خضری، حضرتی، قزوینی و حجت الاسلام رسول جعفریان برگزار شد.

در ادامه گزارشی از سخنرانی رسول جعفریان درباره میراث تاریخی علامه جعفر مرتضی در حوزه تاریخ اسلام ارائه می‌شود:

۱. علم تاریخ در حوزه‌های علمیه ما و در سیر علم سنتی این رشته علمی، طبعا در چارچوب تفکر شیعی، نسبتا فعال بوده است، اما این فعالیت، به خصوص در ایران، به دلیل کم بودن منابع کتابخانه‌ای، قوت چندانی نداشته و این امر، ناشی از ضعف سنت تاریخ ورزی در ایران به معنای علمی آن است.

۲. می‌توان گفت، حد و قواره «علم تاریخ اسلامی» از لحاظ علمی، قابل مقایسه با علم اصول یا علم فقه نیست، اما به دلیل نیازی که در مباحث کلامی به آن بوده، و درگیر شدن در مناظرات مکتوب و شفاهی، به آن هم پرداخته می‌شده است. این یک سنت قدیمی بود که متکلمان شیعه، با مطالعه متون کهن از اهل سنت، و با استفاده از آنها، به دفاع تاریخی از باورهای خود می‌پرداختند و این خود سبب تقویت نگاه تاریخی می‌شد.

۳. در دوره نزدیک به زمان انقلاب، حرکتی علمی در نجف، لبنان و تا حدی ایران در این زمینه آغاز شده است. این حرکت، بعد یک دوره کم فروغ از علم تاریخ از دوره قاجاری است که تاریخ اسلام چندان جدی گرفته نشده بود. علت آن هم عمدتا نبود کتاب و نبودن سنت تعلیم و تربیت در این جهت بود. در همین شرایط از وقتی که میرزا حسین نوری با کتابهای مانند خاتمه مستدرک و لؤلؤ و مرجان ظاهر شد، تا میرحامد حسین، یا سید حسن صدر، یک حلقه علمی تاریخی رجالی در حوزه‌های شیعی شکل گرفت و نوعی آگاهی تاریخی و سپس علم تاریخ پدید آمد. اینها نقش مهمی در شکل دهی به هویت تاریخی شیعه را در دوره معاصر داشتند. امری که در دوره ما، سید جعفر مرتضی نقش مهمی داشت.

۴. از این زاویه چند کار اساسی در نجف صورت گرفت که مهم‌ترین آن کتاب الغدیر بود. این اثر، یک دوره تاریخ اسلام از وجهه نظر شیعی است. کار بسیار عظیمی است و مهم‌ترین نکته آن، استفاده از منابع فراوان، رویکردهای پژوهشی در آن و نثر استوار آن است. در این کتاب هیچ کلامی بدون ارجاع نیست و استدلالها، تقریبا تابع منابع است. این به معنای بی اشکال بودن کار نیست، اما اساس کار علمی است، کاری اگر کسی بخواهد آن را رد کند، باز هم نیاز به علم دارد. در ایران این دوره، مرحوم علامه شیخ محمد تقی تستری، با پدید آوردن قاموس الرجال که مملو از تحقیقات تاریخی و رجالی است، نشانی دیگر از این سنت علمی است.

۵. سنت پژوهشی در حوزه تاریخ اسلام، در لبنان هم نسبتا قوی بود. سید شرف الدین از چهره‌های برجسته این سنت است. کتاب الاجتهاد و النص و همین طور المراجعات و آثار دیگر ایشان، کارهایی است که مانند آنها در دوره اخیر، کمتر دیده شده است. برد این کتابها در جهان اسلام جدی بوده و تاکنون چندین نقد بر المراجعات نوشته شده که نشان از تأثیرگذاری آن است.

۶. در نجف، علامه مرتضی عسکری هم که معاصر علامه مرتضی بلکه یک نسل جلوتر بود، قدم‌های جالبی در نقادی تاریخی برداشت. دو اثر گرانبهای او عبدالله بن سبا و کتاب یک صدو پنجاه صحابی ساختگی آثار مهمی از لحاظ روش نقد منابع هستند. این همان دوره‌ای است که جواد علی، مقالات منبع شناسی طبری را در مجله فرهنگستان علوم عراق می‌نوشت.

خبری: مهم ترین اخبار فرهنگی و هنری جهان

۷. حرکت علمی یاد شده و سنت پژوهشی مزبور در حوزه «تاریخ نگاری شیعی» با رویکرد کلامی بوده و البته مبتنی بر ارجاع و تحقیق است. البته که آنان در صدد اثبات دیدگاه‌های یک مذهب بوده‌اند ولی به هر حال، و به اجبار، به تاریخ به عنوان یک علم هم کمک کرده‌اند.

۸. سید جعفر مرتضی در این بستر شروع به فعالیت می‌کند. نخستین اثر او حیات سیاسی امام رضا است که اثری استوار و به طور قطع در حوزه‌های شیعه، نخستین گام برای یک کار علمی است. البته در چارچوب همان رویکرد تاریخی مذهبی یا تاریخی کلامی. او برای اولین بار نشان داد که ما باید تاریخ عباسیان را بشناسیم تا بتوانیم جایگاه امامان را درک کنیم.

۹. ورود او در بحث‌های تاریخی به خصوص سیره، با نگارش کتاب «حدیث الافک» بود. بررسی ماجرایی که او عمدتا آن را از لحاظ سندی و متنی نقد کرد. تجربه‌ای بسیار عالی از نقادی در حوزه تاریخ. طبعا همیشه نقد بوده است، اما این کار یک کار منحصر به فرد و منظم در باره یک رویداد بود که هیچ کاری هم پیش از آن در باره‌اش نشده بود.

۱۰. شکاک بودن آقای مرتضی زمینه پژوهش‌های جدی را فراهم کرد. در همین ماجرای افک، همه آن را مسلم می‌انگاشتند، ولی آقای مرتضی با توجه به روحیه شکاک بودن خود، و این که اصل را بر تردید اولیه گذاشت، وارد بررسی آن شد. بخشی از این شکاکیت ناشی از دیدی بود که نسبت به تحریف تاریخ اسلام به دلایل مختلف انجام شده بود. برای مثال، ایشان برای نخستین بار در حوزه تفکر تاریخی شیعه، بحث از اسرائیلیات را مطرح کرد و نشان داد که دست تحریف کعب الاحبار تا کجا نفوذ کرده است.

۱۱. یک نکته مهم در باره ایشان کثرت مطالعه متون کهن بود. باید توجه داشت که متون کهن، حاوی نصوص بسیار با ارزش است و اگر کسی می‌خواهد به نکات تازه‌ای در تحقیقات خود در تاریخ صدر اسلام برسد، باید آن متون را بخواند. آقای مرتضی، در مطالعه متون بسیار جدی بود. ایشان منتظر نمی‌نشست تا موضوعی به ذهنش بیاید، یا چنان نبود که به طور پراکنده در کتابها بگردد تا شاهدی برای حرفهایش بیابد. او متون قدیمی را می‌خواند و از طریق آنها، آگاهی تاریخی اش را افزایش می‌داد. موضوعات زیادی برای تحقیق می‌یافت. همین موضوعات جدید بود که در کارهای بعدی او، خود را نشان داد.

۱۲. مهم‌ترین میراث علمی از آقای جعفر مرتضی نقادی تاریخی، هم در سند و هم متن اخبار تاریخی است. این درست است که او برای دفاع از تشیع تاریخ می‌نوشت، اما نقادی‌های او، در معرض چشم عالمان و نخبگان حوزه تاریخ بوده و هست. این نقادی‌ها، علم تاریخ را رشد داد. در ضمن بسیاری از ستم هایی را هم که از لحاظ تاریخی بر شیعه رفته بود روشن کرد. ممکن است، کسی شماری از نقادی‌ها را نپذیرد، اما در کل، سید جعفر مرتضی، علم تاریخ را چندین گام به جلو برد.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

فن آوری در دانشگاه امیر کبیر

صدا و سیماصدا و سیما2 ساعت قبل

جشنواره فیلم و موسیقی فجر

صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
بسته این هفته کلاکت به جشنواره فیلم فجر و سرود قسم به خون سلیمانی میپردازد. به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا وسیما؛ کلاکت این هفته به موضوعاتی چون جشنواره فیلم تئاتر و موسیقی فجر و سرود قسم به خون سلیمانی پرداخته است.

نمایشواره کوچه‌های بنی هاشم

صدا و سیماصدا و سیما21 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا وسیما؛ دهمین نمایشواره کوچه‌های بنی هاشم از ۲۰ دی تا ۱۰ بهمن اجرا می‌شود و مردم به طور رایگان می‌توانند از آن بازدید کنند. تعداد بازدید: ۷ کد ویدیو دانلود فیلم اصلی

زندگی به رنگ امید

صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
برترین‌هابرترین‌ها7 ساعت قبل
به دنبال موفقیت قسمت نخست «کاپیتان مارول»، دیزنی کار تولید دنباله‌ای بر این اثر را که حول کاراکتر زنی ابرقهرمان می‌گردد، پی می‌گیرد. خبرگزاری صبا به نقل از ورایتی: دیزنی به طور رسمی کار ساخت دنباله‌ای بر فیلم ابرقهرمانی «کاپیتان مارول» را کلید زد. این کمپانی هم اکنون در مراحل پایانی مذاکرات خود با مگان مک‌دانل، نویسنده سریال «وانداویژن» است تا نگارش فیلمنامه دنباله «کاپیتان مارول» را به او بسپارد. بری لارسون در سال ۲۰۱۹ در پرفروش‌ترین فیلم جهان یعنی «انتقام‌جویان: پایان بازی» نیز در همان نقش کاپیتان مارول حضور داشت. «وانداویژن» مینی‌سریالی بر اساس کاراکتر‌هایی از دنیای مارول است و وقایع آن پس از «انتقام‌جویان: پایان بازی» رخ می‌دهد.

پاییز پنجاه سالگی

صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا وسیما؛ کتاب پاییز پنجاه سالگی از مجموعه کتب خاطرات همسران شهدای مدافع حرم در سیصدو دهمین مراسم شب خاطره، با یاد و خاطره سردار سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی و با حضور جمعی از فرماندهان جبهه مقاومت، مسئولان کشوری و لشکری در تالار اندیشه حوزه هنری رونمایی شد. تعداد بازدید: ۰ کد ویدیو دانلود فیلم اصلی

نظرها

اخبار بیشتر