راه و بیراهه تقسیم استان‌ها!
  1. خبری
  2. همه خبرها
  3. دنیای اقتصاد
  4. سیاسی

راه و بیراهه تقسیم استان‌ها!

دنیای اقتصادخبرگزاری دنیای اقتصاد |
امیر ثامنی کارشناس برنامه‌ریزی و آمایش سرزمین سازمان برنامه و بودجه کشور به‌صورت تاریخی دولت‌ها، به منظور اداره هر چه بهتر امور مربوط به سرزمین، آن را براساس اصول، قواعد و معیارهای مشخصی به واحدهای اداری- سیاسی کوچک‌تر تقسیم کرده، تا از این طریق بتوانند ترتیبات لازم را برای استقرار بنیان‌های کشورداری و بسط و نهادینه‌سازی حاکمیت فراهم کنند. علاوه بر این ارتقای کارآیی و بهره‌وری از سرزمین، کاهش و رفع محرومیت‌ها، بسط تعادل و توازن سرزمینی، بهره‌برداری بهینه از قابلیت‌ها و مزیت‌های هر منطقه، پاسداری از تنوع و تقویت همگرایی‌ها از دیگر اهداف مترتب بر تقسیمات کشوری محسوب می‌شود.

در دوره معاصر، تقسیمات کشوری در ایران به سبب ساختارها و فرآیندهای کلان نظام برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه سرزمین که متصف به ویژگی‌هایی چون «رانتیر بودن دولت»، «تمرکز (از بالا به پایین)» و «بخش محوری» است، از اهمیت و حساسیت خاصی برخوردار بوده است؛ چرا که نظام برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه کشور به‌رغم تمامی اشکالات و نواقص بنیادین آن، دارای دو بعد اصلی «بخشی» و «منطقه‌ای» بوده و سیاست‌گذاری‌ها و تمهیدات اداره امور، در نهایت از طریق «تقسیمات کشوری» که مشتمل بر ۳۱ استان (و ۴۳۴ شهرستان) است، به قلمروهای سرزمینی اصابت می‌کند. بنابراین تقسیمات کشوری مهم‌ترین مبنا برای توزیع و تخصیص اعتبارات و امکانات در کشور (مبتنی بر سرانه‌ها و سطوح دسترسی) بوده و بستری برای سازماندهی و قوام یافتن نظم اجتماعی در یک جامعه محسوب می‌شود.

سازماندهی نظام تقسیمات کشوری در هر دوره و سرزمینی تابعی از وسعت، جمعیت، جغرافیای طبیعی و انسانی، فواصل و دسترسی‌ها، ساختار و نگرش سیاسی حکام، الگوهای اجتماعی و نیز نظام برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی است. نگاهی گذرا به کشورهای هم‌تراز ایران حاکی از آن است، اولا ساختار چهار سطحی و پیچیده (استان، شهرستان، بخش و دهستان) در بسیاری از کشورها به سمت ساختارهای ساده‌تر میل کرده و ثانیا گرایش به ادغام و یکپارچه‌سازی بر انتزاع و جداسازی غلبه دارد. با این حال در ایران روند غالب تقسیمات کشوری به سمت خرد شدن و کوچک‌تر شدن هر چه بیشتر واحدهای سیاسی- اداری گرایش داشته که پیامدی جز فربه‌تر شدن تشکیلات دولت از یکسو و تشدید تفرق‌ها و واگرایی‌ها، سرخوردگی و گسترش نارضایتی‌ها از سوی دیگر نداشته است؛ نتایج یک بررسی حاکی از آن است که با تشکیل یک شهرستان جدید، قریب به هزار پست سازمانی به زیرمجموعه‌های دولت افزوده شده و همین امر تنها به افزایش بار مالی دولت می‌انجامد.

واقعیت آن است که نظام کلان برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه در کشور به‌رغم برخورداری از پیشینه‌ای بیش از ۷۰ سال، به علل مختلفی که ریشه‌های آن به نهادینه نشدن تفکر و بینش واقعی «برنامه‌ریزی» در ساختارهای به شدت برنامه‌ناپذیر و برنامه‌گریز دولت و جامعه و محیط بی‌ثبات و بی‌قرار ایران بازمی‌گردد، از آسیب‌ها و اختلال‌هایی از جمله عدم تعادل، تبعیض، قشری‌نگری، رهاشدگی و … رنج برده و همین موضوع سبب شده تا قرارگیری در صف اول دریافت بودجه دولتی به‌عنوان تنها راه نجات و میان‌بری برای قرارگیری در مدارهای توسعه و آبادانی، مفروض شود.

هر سال با فرارسیدن موسم انتخابات مجلس شورای اسلامی، تنور تغییرات در تقسیمات داغ شده و پیشنهادهای مختلفی از سوی نمایندگان فعلی که غالبا در پوشش تحقق خیر و صلاح مردم و در واقع تحریک و جلب آرای عمومی مطرح می‌شود، در صدر اخبار رسانه‌ها قرار می‌گیرد: طرح تشکیل استان مغان در بخش شمالی استان اردبیل، طرح تشکیل استان آذربایجان مرزی در بخش شمالی استان آذربایجان غربی، طرح تشکیل استان اصفهان شمالی در بخش شمالی استان اصفهان، طرح تشکیل استان مازندران غربی در غرب استان مازندران و اخیرا طرح تشکیل استان تهران جنوبی در جنوب استان تهران، تنها نمونه‌های متاخر مربوط به این پویش ناپایدارکننده نمایندگان مجلس شورای اسلامی محسوب می‌شود. پیشنهادهایی که همواره مرده به دنیا آمده و جز مصرف رسانه‌ای و تبلیغات درون‌استانی، هیچ نتیجه دیگری ندارند.

نظام تقسیمات کشوری در ایران در خلأ وجود و کاربست اصول، مبانی و معیارهای مشخص، در طی زمان به‌صورتی ارگانیک و مبتنی بر مصلحت‌اندیشی‌ها و چانه‌زنی‌های سیاسی شکل گرفته و همین امر ریشه بسیاری از نارسایی‌ها و عدم رضایت مندی از عملکرد حاکمیت بوده است. واقعیت آن است که در بسیاری از استان‌ها که در طی دو یا سه دهه اخیر ایجاد شده‌اند، برآیند سیاست‌گذاری‌ها و قرارگیری در صف اول دریافت اعتبارات دولتی، نتوانسته آنچنان که باید به رفع کاستی‌ها و زدودن چهره محرومیت از استان جدید منجر شود؛ شاهد مثال آنکه بیرجند (مرکز استان خراسان جنوبی) به‌رغم ارتقای سطح خود هنوز تنها مرکز استان محروم کشور به شمار می‌رود. یا شهر کرج (مرکز استان البرز) نیز در طی سالیان پس از مرکز استان شدن، به‌رغم افزایش سرعت در احداث زیرساخت‌ها، هنوز با نارسایی‌ها و مشکلات متعددی مواجه بوده و عارضه تفرق مدیریتی در مدیریت منسجم مجموعه شهری تهران به آن افزوده شده است. قابل اتکاترین منبع برای پی‌ریزی نظام مطلوب تقسیمات کشوری در ایران، «مطالعات آمایش سرزمین» است که با رویکرد کل‌گرا و همه‌سونگر تمامی ابعاد و موضوعات موثر بر توسعه سرزمین را مورد لحاظ قرارداده و می‌تواند مبنایی منطقی برای این مهم به دست دهد. در مطالعات آمایش سرزمین با توجه به ابعاد و ملاحظاتی چون حوضه‌های آبریز، پیوندهای بین سکونتگاهی، تشابهات و تباینات نقش‌ها و تخصص‌های هر قلمرو، توان اکولوژیک و ظرفیت برد قلمروهای مختلف و … می‌توان به چارچوبی مشخص و کارآمد برای تعیین و تدقیق تقسیمات کشوری دست یافت. اسناد آمایش سرزمین ملی و استانی به‌عنوان بستر تولید و بسط فهم دقیق و عمیق از قلمروهای سرزمینی و نقشه راهی برای پیشبرد و انتظام بخشی به جریانات و مداخلات توسعه‌ای بخش‌ها، براساس ماده ۲۶ قانون برنامه ششم توسعه، توسط سازمان برنامه و بودجه کشور، در دست تدوین بوده و امید می‌رود تا پایان سال ۱۳۹۸ نتایج اولیه آن منتشر شود. مبتنی بر نتایج و خروجی‌های این مطالعات، اصلاح و بازآرایی نظام تقسیمات کشوری باید مبتنی بر اصولی چون ارتقای نگرش یکپارچه فضایی و کاهش تفرق‌ها، تقویت همگرایی‌ها، کارآیی و بازدهی اقتصادی، کاهش نابرابری‌ها و بسط عدالت فضایی و … در دستورکار قرار گیرد.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

ویدئو / روحانی: مجلس هم برای شما باشد؛ نوش جانتان

ایسناایسنا1 روز قبل
رئیس‌جمهور دوشنبه (۷ بهمن) در جمع استانداران و فرمانداران سراسر کشور سخنرانی کرد. حسن روحانی در بخشی از سخنان خود، خطاب به برخی جریانات حاکم بر برخی دستگاه‌ها، گفت: «شما که در جلسات خصوصی و اتاق‌های فکر خود می‌گویید مجلس بعدی صد درصد برای ماست. اگر مجلس بعدی برای شماست، دیگر چرا اینقدر غصه می‌خورید؟ بگذارید لااقل مشارکت شکل بگیرد و رقابت بالا برود و مجلس هم برای شما باشد. نوش جانتان. ما مشکلی با این داستان نداریم.»

فیلم/ سرنوشت برجام با کلینتون به کجا می‌رسید؟

مشرق‌نیوزمشرق‌نیوز1 روز قبل

ترامپ در رویای مذاکره / مصاحبه ظریف با اشپیگل چطور دست ترامپ را رو کرد؟

خبر فوریخبر فوری1 روز قبل
مصاحبه دکتر محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان با نشریه آلمانی اشپیگل، سروصدای بسیاری به راه انداخته است. اما مگر او در این مصاحبه چه گفت؟ ظریف در این مصاحبه در پاسخ به سوالی درباره امکان گفتگوی تهران و واشنگتن پس از ترور سردار سلیمانی گفته، اگر آمریکا تحریم‌ها را بردارد، ممکن است مذاکره‌ای انجام شود. این حرف ظریف که کنایه‌ای به بدعهدی آمریکاست، با بدفهمی رئیس‌جمهور ایالات متحده همراه شده و او این جمله را طوری جلوه داده که گویی ایران درخواست مذاکره دارد. ترامپ در واکنش این درخواست من درآوردی، جواب داده: «نه، مرسی!» ظریف این بدفهمی ترامپ را بی‌پاسخ نگذاشته و در توییتی، از او خواسته به جای توجه به تیترهای فکس‌نیوز، متن انگلیسی مصاحبه را بخواند.

روحانی: بزرگترین خطر دموکراسی تبدیل‌شدن انتخابات به تشریفات است

ایرناایرنا1 روز قبل
رییس جمهوری بزرگترین خطر برای دموکراسی و حاکمیت ملی را تبدیل انتخابات به تشریفات دانست و گفت: باید پاسدار اسلام، نظام، جمهوریت، نظر و خواست عامه مردم باشیم. اخبار مرتبط روحانی: بزرگترین خطر دموکراسی تبدیل‌شدن انتخابات به تشریفات است تهران- ایرنا- رییس جمهوری بزرگترین خطر برای دموکراسی و حاکمیت ملی را تبدیل انتخابات به تشریفات…
الفالف1 روز قبل
۳- آمریکا دبه کرد و نه تنها میز برجام را ترک کرد و به تعهدات خود عمل نکرد بلکه مانع انجام تعهدات دیگر طرف‌های برجامی شد. دولت ترامپ می‌تواند گذشته خود را اصلاح کند، تحریم‌ها را بر دارد و به میز مذاکره بر گردد. آن‌ها طرفی هستند که میز مذاکره را ترک کرده است. پرسش خبرنگار از «مذاکره جدید» است نه «برجام»، آن هم مذاکره با آمریکا نه مذاکره‌ای با همه طرف‌های قبلی برجامی. ۱۰- برخی منتقدان کم انصاف ظریف هم البته همچون همیشه بهانه‌ای پیدا کرده‌اند که به شخص او بتازند.
خوزستان آنلاینخوزستان آنلاین2 روز قبل
پیام خوزستان - اهواز - فرمانده انتظامی اهواز گفت: کلیپ منتشر شده در فضای مجازی که قتل یک شهروند را در حادثه تیراندازی به یک خودرو سواری در اهواز نشان می‌دهد، متعلق به هفته گذشته بوده و پیگیری برای دستگیری عاملان این حادثه ادامه دارد. سرهنگ محسن دالوند شامگاه یکشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به کلیپ منتشر شده در فضای مجازی در خصوص تیراندازی منجر به قتل بیان کرد: فیلم منتشر شده در این ارتباط مربوط به ۳۰ دی امسال است که در یکی از مناطق شهرستان اهواز، درپی اختلاف قبلی رخ داده است. فرمانده انتظامی اهواز ادامه داد: قاتل شناسایی شده و تلاش برای دستگیری وی و همچنین کشف سلاح به کار رفته در قتل ادامه دارد. به تازگی کلیپی در فضای مجازی منتشر شده که نشان می‌دهد فردی بر اثر شلیک چندین گلوله به خودروی سواری پرایدش در یکی از مناطق شهرستان اهواز توسط افراد ناشناس بود به قتل رسیده بود. برچسب‌هانزاع خیابانی ایذه انتظامی اهواز

نظرها

اخبار بیشتر

تازه‌ترین خبرها

همه

دیشب ۲۱ دی‌ماه مردم در مقابل دانشگاه امیرکبیر و شریف به یاد کشته‌شدگان هواپیمای اوکراین تجمع کرند

خبری2 هفته قبل

انصراف جمعی از هنرمندان از شرکت در جشنواره فجر

خبری2 هفته قبل

واکنش‌ها به قربانی شدن هموطنانمان در حادثه شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی

خبری2 هفته قبل

شب سینمای ایران در بلغارستان برگزار شد

ایرنا3 ساعت قبل

اطلاعیه روابط عمومی هوافضا درباره فرود اضطراری یک فروند پهپاد

نامه‌نیور3 ساعت قبل

کلیات لایحه تعیین نرخ عوارض پارک حاشیه‌ای در سال ۹۹ تصویب شد

مهر3 ساعت قبل

پاتریک کوترونه: لوکاکو یک مهاجم شگفت انگیز است؛ هواداران وولورهمپتون مرا دوست داشتند

طرفداری3 ساعت قبل

مراقبت‌های بهداشتی در مرز دوغارون تشدید شد

مهر3 ساعت قبل

وقوع زمین لرزه ۵/۱ ریشتری در غرب ترکیه

صدا و سیما3 ساعت قبل

مهدی علی نژاد، سرپرست معاونت ورزش قهرمانی وزارت ورزش: با دیپلماسی همه جانبه فرضیه عدم امنیت کشور باطل شد

طرفداری3 ساعت قبل