1. خبری
  2. همه خبرها
  3. فارس
  4. سیاسی
داعش و آسیای مرکزی

داعش و آسیای مرکزی

فارسخبرگزاری فارس |
به رغم برخی تبلیغات، تعداد جنگجویان آسیای مرکزی حاضر در درگیری‌های سوریه و عراق در مقایسه با سایر کشورها بسیار کمتر از آنچه نسبت به آن تبلیغ شده بوده اما در عمل، این کشورها دارای احتمال بیشتری از نفوذ داعش معرفی شده‌اند.

سیدمحمد علوی‌زاده کارشناس مسائل آسیای مرکزی در تحلیلی به بررسی اوضاع امنیتی کشورهای آسیای مرکزی و تهدیدات آن با بازگشت جنگجویان و تروریست‌ها پرداخت.

در این گزارش آمده است: شکست داعش در کانون اول بحران منطقه یعنی سوریه و عراق طی یکسال گذشته، برای آسیای مرکزی که سومین نقطه در جهان در تامین مبارزان خارجی در مناقشات عراق و سوریه به شمار می‌رفت و از سال ۲۰۱۲ در مجموع و بنابر آمار رسمی، بالغ بر ۴۰۰۰ جنگجوی افراطی سرزمین‌های خود را در این کشورها می‌دید، معنای دیگری دارد.

برخی مقامات امنیتی این کشورها در روزهای اخیر اعلام کرده‌اند که ممکن است بسیاری از آن‌ها طی ماه‌ها و حتی سال‌های آینده به میهن خود بازگشته و باعث ایجاد بی ثباتی در سرتاسر آسیای مرکزی شوند. البته در این میان، معدود حوادثی نیز اتفاق افتاده است که در جدی‌ترین آن می‌توان به حمله عناصر داعش به گردشگران خارجی در تاجیکستان اشاره کرد.

در عین حال، چندین عامل نشان می‌دهد که ممکن است چنین بازگشت سیستماتیک و تهدیدآمیزی از سوی مبارزان، عینیت خارجی به خود نگیرد. سناریوهای دیگری نیز قابل تصور است که براساس آنها می‌توان سمت و سوگیری حرکت جغرافیایی داعش را بر اساس آن به آزمون گذاشت اما نکته محوری، نقدی بر امکان بازگشت جنگجویان خارجی بنابر استناد به تعداد بالای آنان و همچنین اقتضائات اقتصادی-اجتماعی-سیاسی کشورهای این منطقه در نگاهی مقایسه‌ای با سایر کشورهای درگیر در مسئله بازگشت جنگجویان است.

به عبارت دیگر، دلایلی که در آسیای مرکزی از آن بعنوان احتمال بازگشت جنگجویان و فعال شدن داعش از آن یاد می‌کنند (شامل تعداد مبارزان، نزدیکی به کانون‌های بحران، وجود یا عدم وجود فقر اقتصادی و فرهنگی و …) در دیگر کشورهای منطقه و جهان که درگیر مسئله حضور جنگجویانشان در سوریه بودند، نیز با قوت و شدت بیشتری قابل مشاهده است اما تنها مقامات کشورهای آسیای مرکزی هستند که بنابر دلایلی عمدتا امنیتی، سعی بر پررنگ جلوه دادن خطر بازگشت جنگجویان داشته بگونه‌ای که در شرایط امروز، همچنان آسیای مرکزی را در بالاترین سطح رسمی، می‌توان یکی از گزینه‌های سرایت بحران و ناامنی در منطقه و جهان دانست.

مقدمه

داعش از سال ۲۰۱۳ چشم‌انداز اقدامات تروریستی در خاورمیانه را تغییر داد و اثرات ملتهبی در سرتاسر جهان ایجاد کرد. همچنانکه بازاریابی ماهرانه این گروه، دامنه بزرگتری را نسبت به سازمان‌های دیگر افراطی خشونت آمیز مانند القاعده بوجود آورد و شاید به همین علت؛ شمار جنگجویان آسیای مرکزی در میان سازمان‌های افراطی خشونت آمیز در عراق و روسیه رقمی قابل تامل داشته و بالغ بر ۱۷ درصد از مبارزان خارجی حاضر در آن جا را تشکیل می‌داد.

هرچند منطقه آسیای مرکزی تنها ۵ درصد از مسلمانان جهان را به خود اختصاص داده است و از همین رو، از آغازین روزهای انتشار اخبار حضور این تعداد جنگجوی آسیای مرکزی در سوریه، حساسیت‌هایی نسبت به آینده امنیت منطقه نیز مطرح شد.

در همین رابطه برای اولین بار، در گزارش مربوط به گروه بین‌المللی بحران در اوایل سال ۲۰۱۵ به بزرگی ریسک در اثر بازگشت اجتناب ناپذیر این مبارزان آسیای مرکزی اشاره شد و مطرح گردید که دولت‌ها از خطرات موجود اطلاع دارند، اما به درستی خود را برای رویارویی با آن آماده نکرده و در عوض، از پیش بینی تهدید برای تشدید برنامه‌های سیاسی داخلی و کاستن از آزادی‌های مدنی بیشتر استفاده می‌کنند.

در واقع، تهدید از جانب مراجعان افراطی وجود داشته و دارد، اما دولت‌های آسیای مرکزی درباره آن به بیشتر اوقات مبالغه کرده و برای مشروعیت بخشیدن به معیارهای سرکوب کننده، به ترس و واهمه مردم دامن زده‌اند.

البته به اعتقاد بسیاری؛ تعداد جنگجویانی که از آسیای مرکزی در عراق و سوریه جنگیده‌اند، نشانه محض یا حتی بهترین علامت برای ریسک حمله از سوی آنان به شمار نمی‌رود. در حال حاضر و پس از گذشت یکسال از آخرین تحولات مربوط به داعش در منطقه خاورمیانه؛ بسیاری از مبارزان خارجی آسیای مرکزی به نظر می‌رسد ایده بازگشت به میهن خود را ندارند و برخی از آن‌ها برای رسیدن به آمال خود همچنان در آن جا باقی مانده‌اند.

اما با تمام این تفاسیر، همچنان آسیای مرکزی از منظر مقامات و همچنین منابع امنیتی روسیه؛ بنابر تعداد بالای جنجگویان بومی که در جبهه‌های نبرد حضور داشتند، یک خطر بالقوه شمرده می‌شود. موضوعی که نسبت به دیگر مناطق تامین کننده نیروهای داعش، به این وسعت و جدیت از سوی دولت‌ها به آن پرداخته نمی‌شود.

آسیای مرکزی هدف «داعش» از منظر چشم‌انداز مقایسه‌ای

برای به آزمون گذاشتن فرضیه احتمال نفوذ و حرکت جریان داعش به مرزهای داخلی آسیای مرکزی، پنج کشور (قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان) از منظر چشم‌انداز مقایسه‌ای با مناطق خاورمیانه- شمال آفریقا و اروپا که بالاترین تعداد مبارزان خارجی را در جبهه‌های نبرد در عراق و سوریه داشتند، مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

اما پیش از پرداختن به این نگاه تطبیقی؛ در ابتدا بایستی این سوال را مطرح کرد که اگر واقعیات موجود در کشورهای آسیای مرکزی از جمله فقر، سرکوب سیاسی، به حاشیه رانده شدن مخالفان قانونی، حکومت ضعیف و فساد اداری و … راه را برای ظهور داعش در این کشورها هموار می‌سازد، در اینصورت پس آیا باید منتظر ظهور و بازیگری چنین جریانی در کشورهای دیگر دارای این شرایط هم بود؟

مقایسه پنج کشور آسیای مرکزی با پنج کشور خاورمیانه و شمال آفریقا (اردن، لبنان، مراکش، تونس و عربستان سعودی) و پنج کشور اروپایی (بلژیک، بوسنی، فرانسه، آلمان، انگلیس) به دنبال اثبات این موضوع است که، مسائلی از قبیل تعداد جنگجویان، فقر یا عدم فقر اقتصادی و همچنین نزدیکی به کانونهای بحران؛ دلیلی بر احتمال تکرار حوادث مشابه عراق و سوریه در دیگر مناطق نیست.

در حالیکه این فرضیه به شکل بسیار جدی‌تری تنها در آسیای مرکزی دنبال و مطرح شده است.

به لحاظ جمعیت مبارزان خارجی و طبق آمار رسمی اعلامی از سوی مقامات امنیتی کشورهای آسیای مرکزی، بررسی کشور به کشور نشان می‌دهد، ۱ نفر در ۱۴ هزار ترکمن، ۱ نفر در ۴۰ هزار تاجیک، ۱ نفر در ۵۶ هزار قرقیز، ۱ نفر در ۵۸ هزار ازبک و ۱ نفر در ۷۲ هزار قزاق، تعداد مبارزان خارجی آسیای مرکزی در سوریه بوده‌اند.

در خبری بخوانید: اخبار سیاسی روز ایران و جهان

با این حال این تعداد در مقایسه با تعداد مبارزان خارجی از کشورهای دیگر بسیار متفاوت است: (۱ نفر در ۵۳۰۰ نفر برای اردن، ۱ نفر در ۶۵۰۰ نفر برای لبنان، ۱ نفر در ۷۳۰۰ نفر برای تونس، ۱ نفر در ۱۸ هزار نفر برای عربستان سعودی و ۱ نفر در ۲۲ هزار نفر برای مراکش). همچنین، به طرز شگفت آوری، برخی از کشورهای اروپایی (بوسنی و هرزگوین، ۱ نفر در ۱۱ هزار نفر؛ بلژیک، ۱ نفر در ۲۳ هزار نفر؛ فرانسه، ۱ نفر در ۵۵ هزار نفر) نیز نسبت به کشورهای آسیای مرکزی، تعداد سرانه بالاتری از شهروندانی که به صفوف مبارزان خارجی پیوستند، دارند.

با این مقایسه ساده، می‌توان اینگونه دریافت که به رغم برخی تبلیغات، تعداد جنگجویان آسیای مرکزی در مقایسه با سایر کشورها بسیار کمتر از آنچه نسبت به آن تبلیغ شده بوده اما در عمل، این کشورها دارای احتمال بیشتری از نفوذ داعش معرفی شده‌اند.

از سوی دیگر، تصور رایج بر این است که آسیای مرکزی بعنوان یکی از مناطق مستعد بروز و ظهور افراط‌گرایی؛ دسترسی مستقیمی به مناطق جنگی عراق و سوریه داشته و اتباع آسیای مرکزی امکان سریع جابجایی را نیز دارند. در حالیکه، مبارزان این منطقه معمولا از طریق روسیه یا ترکیه به سوریه مهاجرت کرده و به ندرت اتفاق افتاده است که این افراد مستقیما از کشورهای خود به میدان نبرد در خاورمیانه رفته باشند.

این کشورها از لحاظ مسافت دور از عراق و سوریه قرار دارند و مردمان عمدتا فقیر این مناطق براحتی امکانی برای جابجایی ندارند. (فاصله تقریبی از میادین اصلی مبارزه در عراق و سوریه (شهر رقه) به کیلومتر: قزاقستان ۳۰۸۰، ازبکستان ۲۶۸۰، ترکمنستان ۱۷۳۴، قرقیزستان ۳۱۳۳، تاجیکستان ۲۶۴۳).

در حالیکه، فاصله کشورهای دیگر به مناطق درگیری کمتر و برابر با مناطق آسیای مرکزی است و مردمان این مناطق در شرایط کلی امکان و استطاعت مالی بیشتری برای رفت و آمد به مناطق درگیری و کشورهای خود را دارا هستند. (تونس ۲۶۸۹، عربستان ۱۴۶۲، اردن ۵۲۷، مراکش ۴۱۵۰، _کشورهای اروپایی: فرانسه ۳۲۹۵، آلمان ۲۷۲۴، انگلیس ۳۵۳۳، بلژیک ۳۲۱۳، بوسنی ۱۳۵۰.)

همچنین، ناهمخوانی بزرگی در آمار تولید ناخالص داخلی کشورهای آسیای مرکزی وجود دارد (قزاقستان در بالاترین سطح قرار دارد و قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان به علاوه ترکمنستان با موج بسیار بیکاری در میان فقیرترین کشورهای دنیا قرار دارند). کشورهای خاورمیانه و بیشتر کشورهای اروپایی ثروتمندتر هستند و به همین نسبت مبارزان بیشتری در میان صفوف مبارزان خارجی در عراق و سوریه دارند.

این آمار نیز نشان می‌دهد که رابطه بین فقر و تروریسم بسیار ضعیف است همانطور که برخی شهروندان فقیرترین کشورهای دنیا آمادگی حمایت از یک سازمان تروریستی را ندارند و به تشکیلات جهادی محلی نیز نمی‌پیوندند (به این دلیل که این تشکیلات معمولا از لحاظ مالی ضعیف هستند).

همچنین در رد فرضیاتی که آسیای مرکزی را بالاترین امکان برای آینده تبدیل شدن به کانون بحران منطقه می‌دانند، می‌توان مسائل دیگری را نیز مطرح کرد.

احتمال افراط گرایی آنلاین برای ساکنین محلی آسیای مرکزی که رتبه کشورهایشان در تعداد کاربران اینترنتی در مقایسه با کل جمعیت پایین است، بعید به نظر می‌رسد. ترکمنستان در این طبقه بندی با ۸۰ هزار کاربر اینترنت به نسبت ۵ میلیون نفر جمعیت این کشور پایین‌ترین رتبه را دارد. در کشورهای اروپایی و خاورمیانه که بیشترین تعداد مبارزان خارجی را دارند، افراط گرایی آنلاین به طور گسترده‌ یکی از مکانیسم‌های اصلی استخدام نیرو در «داعش» به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، کشورهای آسیای مرکزی در مقایسه با کشورهای خاورمیانه و کشورهای اروپایی فقیرتر هستند اما در این منطقه، شهروندان کشورهای ثروتمندتر هستند که شمار بیشتری از مبارزان را در جبهه‌های نبرد در عراق و سوریه، دارا هستند.

فقر آسیای مرکزی با آماری منعکس می‌شود که تعداد مردم زیر خط فقر و درصد مردمی که با درآمد روزانه زیر ۱٫۲۵ دلار زندگی می‌کنند را نشان می‌دهند. میانگین ملی فقر در همه پنج کشورآسیای مرکزی ۳۴ درصد است که نشان می‌دهد بیشتر مردم این کشورها نسبت به مردم کشورهای خاورمیانه و کشورهای اروپایی در فقر زندگی می‌کنند.

به عنوان آخرین نمونه نیز؛ چهار کشور از پنج کشور آسیای مرکزی دارای «رژیم‌های استبدادی» هستند و تنها کشور قرقیزستان دارای «رژیم مختلط» می‌باشد. این موضوع به طور قابل توجهی با موقعیت کشورهای خاورمیانه که بالاترین تعداد کلی و بالاترین تعداد سرانه پیوستن به صفوف مبارزان خارجی را دارند، منعکس می‌شود.

یکی از پیامدهای اقتدارگرایی کشورهای منطقه آسیای مرکزی، رتبه منفی این کشورها در حاکمیت قانون، فساد و عدم آزادی مطبوعات می‌باشد. کشورهای خاورمیانه و اروپایی در شاخص‌های ذکر شده رتبه بهتری دارند‌ با این وجود، هنوز تعداد افرادی که از این کشورها برای شرکت در جنگ به سوریه و عراق سفر کرده‌اند، بیشتر است.

سرکوب هر نوع اعتراض به بهانه برخورد با داعش

پس از گذشت بیش از یکسال از پایان فعالیت رسمی داعش، کشورهای آسیای مرکزی همچنان با کابوس ظهور و بازیگری این پدیده در سرزمین‌های خود مواجهه‌اند.

این مسئله عمدتا به احتمال بازگشت جنگجویان این مناطق به کشورهایشان و سازمان دهی احتمالی آنان بازمی‌گردد. از سوی دیگر، شرایط نابسامان اقتصادی و سیاسی هم در این احتمال مزید بر علت شده است اما آنچه که در این مقاله سعی بر تمرکز بر آن شد؛ رد فرضیه فعال شدن داعش بنابر وجود و احتمال بالای بازگشت جنگجویان به کشورهای خود بود.

در حالیکه در نگاهی مقایسه‌ای با سایر مناطقی که بیشترین تامین کنندگان مبارزان خارجی داعش را تشکیل می‌دادند، این فرض چندان محلی از اعراب ندارد و نمی‌توان وجود تعداد بالای مراجعت کنندگان به عراق و سوریه و احتمال بازگشت آنان را با مسائلی کلیشه‌ای از جمله فقر و نوع حاکمیت سیاسی و … چندان مرتبط دانست.

این وضعیت در حالی است که در کشورهای آسیای مرکزی، وجود چنین تحلیل‌هایی، به محلی برای فشار و سرکوب بیشتر مخالفان تبدیل یافته است بگونه‌ای که، حتی هرگونه حرکت داخلی مخالف را در سطحی کلان به موضوع داعش ارتباط داده و سعی در سرکوب خشونت آمیز آن دارند.

خواندن خبر در سایت منبع

در ادامه بخوانید

انتخابانتخاب23 ساعت قبل
بازداشت بی‌دلیل شهروندان آمریکایی را متوقف کنید.» بسیاری گمان می‌کردند با افزایش بهای نفت، آمریکا معافیت‌های نفتی ایران را تمدید کند. علی‌رغم تمایل اروپایی‌ها به حفظ روابط با ایران، ترامپ و بولتون به دنبال افزایش فشار بر ایران بودند. هر سه کشور خریداران عمده نفت ایران هستند و در کنار هم یک میلیون بشکه نفت ایران را خریداری می‌کنند. نفت همه کشورها باهم شباهت ندارد و سایر کشورها نفت سنگینی از نوع نفت ایران تولید نمی‌کنند که مورد مطالبه اغلب پالایشگران است. کارشناسان معتقدند چین در نهایت برای این توافق اهمیت بیشتری نسبت به چند صد هزار بشکه نفت ایران قائل خواهد شد.
الفالف17 ساعت قبل
علی مطهری از نظر سابقه سیاسی مانند فرزند برخی از اعضای مجمع است. شایسته بود علی مطهری استدلال مخالفین لوایح را نقد می‌کرد نه‌اینکه به ایشان توهین کند. محور بحث‌های وی در این یادداشت به FATF اختصاص داده شده است. امروز سه‌شنبه هم با توجه به اخباری که از گذشته درباره سفر رییس‌جمهوری به مناطق سیل‌زده وجود داشت، اخباری منتشر و براساس آن اعلام شد رییس‌جمهوری پنجشنبه به کرمانشاه سفر می‌کند. با توجه به روش‌هایی که وزارت نفت برای فروش در نظر گرفته به نظر نمی‌رسد، بود و نبود معافیت‌ها تغییری در فروش نفت داشته باشد.»
مهرمهر1 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سپاه نیوز، سردار محمد شیرازی رئیس دفتر نظامی فرمانده معظم کل قوا صبح امروز (چهارشنبه) در مراسم تکریم و معارفه فرمانده کل سپاه، گفت: مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) اوامر موکدی به سردار سلامی فرموده‌اند که ان شاالله دنبال می‌کنند و اجرا می‌شود. اوامر ایشان در حکم سردار سلامی و سردار جعفری باید مورد دقت و پژوهش قرار گیرد و به صورت کاربردی درآید. وی افزود: در خصوص قرارگاه فرهنگی اجتماعی حضرت بقیه الله (عج) نیز باید بازتعریف صورت گیرد و همینطور درباره راهبردهای اصولی سپاه، گام‌های تکاملی باید تبیین و به فرمانده معظم کل قوا گزارش شود. سردار شیرازی ادامه داد: یکی از اوامر مؤکد رهبری در جابجایی و انتصابات، استفاده از نقاط قوت کارهای انجام شده و برطرف کردن ضعف‌ها و اشکالات است. رئیس دفتر نظامی فرمانده معظم کل قوا در پایان تاکید کرد: امروز سپاه با سابقه ٤٠ ساله به جایگاه متعالی رسیده اما انتظارات رهبری بیشتر است که باید دنبال شوند.
الفالف20 ساعت قبل
هیئتی اما در این کشور زندگی می‌کنند که تابلو ندارند، هفته‌ای یا سالی یکبار هم کنار هم جمع نمی‌شوند، چراغی هم روشن نمی‌کنند تا شناخته شوند، اما به واقع گویی اهالی جای دیگری هستند و فعلا در ایران مقیم‌اند: «هیئت سوئیسی‌های مقیم ایران» است و از این دست اهالی کشورهای دیگر - ژاپنی‌ها، دانمارکی‌ها، آلمانی‌ها یا آمریکایی‌های مقیم ایران – هم داریم. «هیئت سوئیسی‌های مقیم ایران» نیز اصرار دارند به دیگران و از جمله کودکان امروز بیاموزند که هیچ چیز نمی‌شوند و ایستادن پای این وطن، بی‌حاصل است. حاصل کنش‌های «هیئت سوئیسی‌های مقیم ایران» روح‌های خسته، ناامید و مستأصلی است که فقط از آن‌چه هستند شاکی‌اند و از آن‌چه می‌خواهند به آن برسند تصویری دارند مبهم و معلوم نیست چقدر واقعی، و به هر گامی مثبتی که زمزمه رو به جلو بودن دارد، بی‌اعتماد و ناامیدند. ایران ما حالش خوب نیست، اما «هیئت سوئیسی‌های مقیم ایران» هم حالش را اگر بدتر نکنند، درمانش هم نخواهند کرد. آن‌ها الزاما هم مقیم ایران نیستند، شاید گوشه‌ای از دنیا، فقط شهروند ایران در دنیای مجازی هستند.
مهرمهر20 ساعت قبل
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از افق، منابع محلی در ایالت فراه افغانستان از حمله موشکی طالبان به پایگاه هوایی تروریست‌های امریکایی خبر داده‌اند. بر اساس این گزارش، در جریان این حمله منازل مسکونی تروریست‌های آمریکایی هدف اصابت موشک‌های طالبان قرار گرفته است. تا کنون اطلاعات بیشتری در این خصوص منتشر نشده است.
نامه‌نیورنامه‌نیور4 ساعت قبل
دو ماه پیش، یک مسئول اسرائیلی بلند پایه طی گزارشی در مورد اوضاع ارتش اسرائیل و آمادگی آن تاکید کرد که ارتش اسرائیل آماده جنگ نیست و جبهه داخلی آمادگی دریافت ضرباتی در هر گونه جنگ پیش رو را ندارد. بر همین اساس، می‌توان گفت صحبتهای منسوب به نصرالله، تنها بخشی از جنگ روانی صهیونیستها برای تضعیف روحیه مقاومت بوده است. اما محور آمریکا-اسرائیل بخوبی می‌دانند که به دلیل ظرفیتهای محور مقاومت، مقابله میدانی با آن، نتایج دلخواهی را رقم نمی‌زند. این طرفها در حال حاضر از شکستهایی که در سوریه و در برابر محور مقاومت متحمل شدند، رنج می‌برند. در عین حال، مقاومت می‌داند که دشمن وارد جنگی نمی‌شود که باعث خودکشی اش شود و مادامی که از پیروزی در جنگی اطمینان نداشته باشد، هرگز وارد آن نمی‌شود.

نظرها

اخبار بیشتر