1. خبری
  2. سیاسی
پوشش خبری

شاه رفت

«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران

عصر ایرانخبرگزاری عصر ایران
«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران
«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران - 0

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- امروز چهلمین سالگرد خروج شاه از ایران است. بی هیچ اغراقی ۲۶ دی ۱۳۵۷ را می‌توان یکی از نقاط عطف در تاریخ معاصر ایران و شاید تمام تاریخ ایران دانست.

این که خیزش مردمی و نه اشغال خارجی، پادشاه کشور را وادارد پس از ۳۷ سال که ۲۵ سال آن مطلقه بود صحنه را ترک کند اتفاقی بی سابقه بود. چون محمد علی شاه هم ابتدا به سفارت روسیه پناه برد و بعد رفت و نوبت دوم نیز چنین جمعیتی او را نراند.

با این مقایسه می‌توان گفت اگر چه در تاریخ ایران خروج یا فرار یا تبعید یک پادشاه مسبوق به سابقه بوده اما وجه بی سابقه قضیه در این بود که این بار نه دخالت خارجی، نه جنگ و اشغال و نه اتفاقات دیگری از این دست که یک انقلاب مردمی شاه را به خارج از کشور می‌راند.

ممکن است برخی بگویند ژنرال هایزر از او خواسته بود برود یا شرط پروژه شاپور بختیار نخست وزیر، خروج شاه از ایران بوده اما هر یک از این دو را هم که بپذیریم باز هم نتیجه انقلاب مردم بوده است و اگر فوج فوج و موج موج انسان به خیابان‌ها نمی‌ریختند کی و کجا حاضر می‌شد برود و تسلیم انقلاب شود؟ همان انقلابی که خود در پیام ۱۴ آبان ۱۳۵۷ به رسمیت شناخته و گفته بود: «من صدای انقلاب شما را شنیدم.»

خیلی‌ها به یاد ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ افتادند که در دولت دکتر مصدق ناچار از ترک کشور شد و بسیاری هم این جمله مشهور او در کاخ رامسر و تنها سه سال قبل از آن که گفت «‌هر کس ناراضی است پاسپورتش را بگیرد و از مملکت برود.»

شاه که دو ماه قبل گفته بود صدای انقلاب مردم را شنیده و در پی آن نخست وزیر و رییس ساواک را به زندان انداخته بود، بی هیچ اشاره‌ای به اتفاقات روز یا حتی بی آن که مثلا بگوید «‌می روم تا ایران گرفتار جنگ داخلی نشود» یا از خود یک قربانی بسازد باز هم موضع پادشاه گفت: «مدتی است احساس خستگی می‌کنم و احتیاج به استراحت دارم. ضمنا گفته بودم پس از اینکه خیالم راحت شود و دولت مستقر شود، به مسافرت خواهم رفت.

این سفر اکنون آغاز می‌شود و تهران را به سوی آسوان در مصر ترک می‌کنم. امروز با رای مجلس شورای ملی که پس از رای سنا داده شد، امیدوارم که دولت بتواند هم در جبران گذشته و هم در پایه‌گذاری آینده موفق شود.»

در رژیم‌های سلطنتی وقتی پادشاه کشور را ترک می‌کند ولیعهد در کشور حضور دارد و تمام اعضای خانواده سلطنتی به ویژه پادشاه و ولیعهد با هم خارج نمی‌شوند و این اتفاق جز فرار معنی دیگری ندارد. در آن زمان اما هم شاه رفت و هم فرح او را همراهی کرد که می‌توانست نایب السلطنه شود و رضا پهلوی هم در آمریکا بود.

او حتی به صراحت روشن نکرد از آن پس شورای سلطنت به جای اوست یا نه و اگر نه چرا سید جلال الدین تهرانی در مقام رییس شورای سلطنت، شاه را بدرقه می‌کند. از این رو برخی معتقدند پایان سلطنت شخص محمد رضا شاه پهلوی ۲۶ دی ۱۳۵۷ است و پایان سلطنت در ایران ۲۲ بهمن ۱۳۵۷.

ماندگارترین تصویر روز رفتن شاه اما تیتر «شاه رفت» روزنامه اطلاعات است. از آن روز تصاویر مشهور دیگری هم ثبت شده از جمله تصویری که عکس شاه را از اسکناس درآورده یا شادی مردم و عکس مشهور مریم زندی که دختر باحجاب و بی حجاب و کم حجاب دست در دست هم شادی می‌کنند اما صفحه اول روزنامه اطلاعات مهم‌ترین یادگار آن روز است و البته یک سند تاریخی.

این تیتر متفاوت سه ویژگی داشت: اول، استفاده از بزرگ‌ترین فونت که تا کنون مردم ندیده بودند، دوم به کارگیری واژه «شاه» به جای شاهنشاه یا شاهنشاه آریامهر و سوم: ضمیر سوم شخص مفرد و نه جمع: رفت به جای رفتند.

سردبیر روزنامه اطلاعات در آن زمان زنده‌یاد غلامحسین صالحیار (۱۳۸۲-۱۳۱۱) بود که سال‌ها بعد توضیح داد:

«در آن زمان در ایران هنوز کار حروفچینی به‌صورت سربی (لاینو تایپ) انجام می‌گرفت و تهیه حروف و قرار دادن آنها در قالب فولادین صفحه‌سازی و سپس زیر پرس قرار دادن و به‌صورت صفحه استوانه‌ای شکل فلزی در آوردن و به ماشین چاپ بستن وقت‌گیر بود چون مشخص بود نخست وزیری بختیار به منزله خروج شاه خواهد بود پیش بینی می‌کردم و از چند روز پیش این تیتر فوق‌العاده درشت را به «عباس مژده‌بخش» مدیرفنی صفحات سفارش داده بودم.

شورای دبیران دلیل این درشتی بی سابقه فونت را پرسیدند و به آنها گفتم هدف از نوشتن این دو کلمه به این درشتی این است که نظامیان پایین‌دست اطمینان حاصل کنند شاه باز نخواهد گشت و بنابراین با در نظر گرفتن عواقب کار، از تیراندازی به مردم خودداری کنند و هدف عمده‌ام جلوگیری از قتل عام مردم است. با این حال برخی مخالفت کردند و من ناچار شدم نهیب بزنم و این فونت را بقبولانم.»

مژده بخش روزنامه را آماده می‌کند و خبر می‌رسد که امام خمینی هم پیام داده است. سردبیر اطلاعات کوتاه نمی‌آید و به شکل بی سابقه‌ای تیتر بزرگ دگر از پیام امام امام خمینی را پایین می‌آورد.

چون هبر اول «شاه رفت» بود و رهبر انقلاب هم به همین خاطر پیام می‌دهد. منتها به لحاظ گرافیکی اشتباهی هم مرتکب می‌شوند و محورهای پیام امام بالای تیتر پایین می‌آید به شکلی که این عنوان‌ها با تیتر اصلی نامتناسب به نظر می‌رسد در حالی که با تیتر پایینی مرتبط است.

مشکل دیگر صالحیار این بوده که نمی‌توانسته منتظر دریافت عکس خروج شاه و رسیدن عکاس اطلاعات از فرودگاه مهر آباد بماند و مانند امروز هم نه اینترنت در کار بود و نه تلگرام.

سردبیر اینجا یک تصمیم دیگر می‌گیرد. عکس آرشیوی از شاه و روی پلکان همواپیما را آماده می‌کند تا به محض تأیید خبر خروج شاه، روزنامه روانۀ چاپخانه شود و این اتفاق هم می‌افتد و روزنامه‌ای که سند تاریخی آن روز است در واقع قبلا آماده شده بود.

پیام امام خمینی اما مربوط به همان روز است با این محورها:

«به کسانی که در شورای سلطنتی غیرقانونی به‌عنوان عضویت داخل شده‌اند اخطار می‌کنم که بی‌درنگ از این شورا کناره‌گیری کنند و در صورت تخلف، مسوول پیشامدها هستند؛ به وکلای غیرقانونی مجلسین اخطار می‌شود که از رفتن به مجلس احتراز کنند و در صورت تخلف، مورد مواخذه ملت شریف قرار خواهند گرفت، کشاورزان نسبت به کشت گندم دیم اقدام کنند؛ بانک‌ها از پرداخت سپرده‌های وابستگان رژیم و دزدان و غارتگران اموال بیت‌المال خودداری کنند، دانشگاهیان باید به مبارزه خود علیه دولت غاصب و شاه و شورای غیرقانونی سلطنت ادامه دهند و استادانی را که با دستگاه ظلم رابطه دارند، نپذیرند.»

روزنامه اطلاعات ۱۶ روز دیگر نیز همین فونت را برای «امام آمد» هم به کار برد که هر چند مقطع دیگری را ثبت کرد اما اقدام اول همان «شاه رفت» بود.

یک بار دیگر این کار (فونت غیر متعارف) را بعد از مرگ شاه در مرداد ۱۳۵۹ هم در یک شماره فوق‌العاده تکرار کردند اما آن «شاه مرد» چندان به لحاظ رسانه‌ای -و نه اهمیت سیاسی- مورد توجه قرار نگرفت و همچنان می‌توان گفت تیتر «شاه رفت» مشهورترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران است و از حیث درشتی و بی سابقگی عنوان هم بی‌نظیر.

خواندن خبر در سایت منبع

مردمی که «شاه رفت» را به دست گرفتند + عکس

اعتمادآنلاینخبرگزاری اعتمادآنلاین
مردمی که «شاه رفت» را به دست گرفتند + عکس

۲۶ دی ۱۳۵۷؛ شاه در رفت

ایسناخبرگزاری ایسنا
۲۶ دی ۱۳۵۷؛ شاه در رفت

به گزارش ایسنا، ساعت ۱۳:۰۸ شاه و فرح از طریق فرودگاه مهرآباد، ایران را ترک کردند. در فرودگاه، شاپور بختیار نخست‌وزیر، جواد سعید رئیس مجلس شورای ملی، اردلان وزیر دربار، معینیان رئیس دفتر مخصوص، سپهبد بدره‌ای، سرلشکر نشاط، تیمسار قره‌باغی و عده معدودی از نزدیکان حضور داشتند. شاه هنگام خداحافظی گریان بود.

با فرار شاه از کشور به بهانه خستگی و بیماری و احتیاج به استراحت و معالجه، مردم با حضور در خیابان‌ها و پخش نقل و شیرینی و گل، فرار او را جشن گرفتند. گفته شده قرار است شاه به مصر برود. مردم به محض اطلاع از حرکت شاه، باقیمانده مجسمه‌های محمدرضا پهلوی و رضا شاه را پایین کشیدند و تصاویر مختلفی از امام خمینی در وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی به جای عکس شاه نصب شد.

همزمان با مسافرت شاه، رادیو تهران خبر مسافرت و خروج او از ایران را منتشر کرد. مردم به محض اطلاع از این خبر چهره تهران را تغییر دادند. تمام وسایل نقلیه عمومی و خصوصی چراغ‌های خود را روشن کرده و بوق ممتد می‌زدند. مردم به طور ناگهانی به خیابان‌ها ریختند و به پایکوبی و شادی پرداختند. نقل و شیرینی و گل از طرف مردم توزیع می‌شد به طوری که بسیاری دکان‌های قنادی و گل‌فروشی‌ها خالی شد. این وضعیت در تمام شهرهای ایران جریان داشت.

شاپور بختیار نخست‌وزیر پس از رفتن شاه اظهار کرد: من به اتکای قانون و به عنوان یک نخست‌وزیر مسئول، از تمام اختیارات و امکانات خود برای جلوگیری از هرج و مرج و تجاوز به حقوق مردم عمل خواهم کرد.

وی همچنین از آغاز بازجویی ارتشبد نصیری رئیس سابق ساواک خبر داد.

مجلس شورای ملی هم پس از ۱۵ ساعت بحث و بررسی پیرامون برنامه دولت بختیار سرانجام ظهر امروز به دولت وی رای اعتماد داد. بختیار در پاسخ به موافقین و مخالفین دولت که در مجلس اظهار نظر کرده بودند، گفت: به زودی لایحه تشکیل دادگاه‌های ملی و لایحه انحلال ساواک تقدیم مجلس خواهد شد.

نخست‌وزیر افزود: آنچه در برنامه دولت من است در اساسنامه جبهه ملی نیز هست و آنچه که جبهه ملی می‌خواهد در برنامه دولت خود آورده‌ام.

وی همچنین سیاست خارجی گذشته را مورد انتقاد قرار داد.

امام خمینی امروز در پیامی ۹ بندی خطاب به ملت ایران، راهپیمایی روز اربعین حسینی را در ۲۹ دی تایید کردند و در اخطاری به نمایندگان مجلس و اعضای شورای سلطنت فرمودند: به وکلای غیرقانونی مجلسین اخطار می‌شود که از رفتن به مجلسین اهتراز کنند و در صورت تخلف مورد مواخذه مردم قرار خواهند گرفت. به کسانی که در شورای سلطنتی غیرقانونی به عنوان عضویت داخل شده‌اند، اخطار می‌کنم که این عمل غیرقانونی و دخالت آنان در مقدرات کشور جرم است و بی‌درنگ از این شورا کناره‌گیری کنند و در صورت تخلف مسئول پیشامدها هستند.

رهبر انقلاب اسلامی از حضور اعضای شورای انقلاب در داخل کشور و معرفی آنها به زودی خبر دادند.

امروز همچنین آیت‌الله حسینعلی منتظری پس از دیدار با امام در نوفل‌لوشاتو از پاریس به ایران بازگشت تا از طرف ایشان به رتق‌وفتق امور انقلابیون بپردازد.

منابع:

آرشیو روزنامه اطلاعات

آرشیو روزنامه کیهان

آرشیو روزنامه آیندگان

کتاب انقلاب و پیروزی؛ کارنامه و خاطرات سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ اکبر هاشمی‌رفسنجانی به اهتمام عباس بشیری، دفتر نشر معارف انقلاب

جلد دوم کتاب روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی تالیف باقر عاقلی، نشر گفتار

خواندن خبر در سایت منبع

ایمیل خود را برای دریافت خبرنامه وارد کنید:

در ادامه بخوانید

رکنارکنا9 ساعت قبل
به گزارش شبکه خبری الجزیره، این زن جوان که نامش فاش نشده اوایل هفته جاری در بیمارستان «البتول» استان «دیاله» عراق شش دختر و یک پسر را با زایمان طبیعی به دنیا آورد. سخنگوی رسمی اداره بهداشت منطقه‌ای اعلام کرده که این مادر در وضعیت سلامت کامل به سر برده و هر هفت نوزاد نیز مراقبت‌های لازم بهداشتی را دریافت کرده و در سلامت کامل هستند. این تولد در نوع خود در عراق بی‌نظیر است. برای ورود به کانال تلگرام ما کلیک کنید.
الفالف3 ساعت قبل
در نشست ورشو، نتانیاهو نقش‌آفرین اصلی بود و مشارکت کنندگان کشورهای عربی که بیشترشان در سطح وزیر خارجه حضور داشتند، سیاهی لشگر بودند. دردناک بود که وزیر خارجه دولت مستعفی یمن «خالد الیمانی» در کنار نتانیاهو بنشیند و با او خوش و بش کند و دردناک‌تر از آن دیدار «یوسف بن علوی» وزیر خارجه عمان با نتانیاهو بود. این اولین بار است که وزیر خارجه یک کشور عربی به شکل رسمی و روبروی لنز دوربین‌ها با وزیر خارجه اسرائیل دیدار می‌کند. آن هم وزیر خارجه‌ای که به خاطر مواضع بیطرفانه و خویشتن دارانه نسبت به اختلافات کشورهای عرب، مورد تقدیر اکثر عرب‌ها بود. در حالی که وزرای خارجه کشورهای عربی تلاش می‌کنند تا با رهبری اسرائیل و آمریکا علیه ایران جنگی به راه بیاندازند که بسیار تراژیک، نهایت پستی و بی حیایی است.
مهرمهر3 ساعت قبل
موافقت‌نامه اعتبارات ملی مبادله نشدرئیس اداره امور بیابان منابع طبیعی خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت بیابان‌های استان بیان کرد: متأسفانه در سال جاری در زمینه اعتبارات ملی بیابان‌زدایی تخصیصی نداشته‌ایم. وی با بیان اینکه از مجموع ۵۳۸ میلیون تومان قریب به ۴۰۹ میلیون تومان تخصیص داشته‌ایم، افزود: در بخش اعتبارات ملی متأسفانه موافقت‌نامه مبادله نشده است. یوسفی با بیان اینکه هرساله در مردادماه موافقت‌نامه اعتبار ملی امضا می‌شد، افزود: در سال جاری هنوز موافقت‌نامه اعتبارات ملی نداریم. وی با بیان اینکه خراسان جنوبی دومین استان بیابانی کشور است، افزود: همچنین این استان جزو پنج استان درگیر پدیده گردوغبار است که نگاه ویژه مسئولان را می‌طلبد. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی اظهار کرد: کانون‌های بحرانی در دهه ۸۰، ۱۹ کانون بود که در حال حاضر به ۲۸ کانون رسیده است.
خبرآنلاینخبرآنلاین3 ساعت قبل
دنیای اقتصاد نوشت: وضعیت بازار اجاره در مناطق مختلف شهر تهران نشان می‌دهد عمده فایل‌هایی که به بازار شب عید اجاره مسکن با شرایط رهن کامل عرضه شده‌اند واحدهای بزرگ‌متراژ و نوسازی هستند که به دلیل فاصله فاحش قیمت آنها با واحدهای مسکونی چند ساله و نبود قدرت خرید برای معامله آنها در بازار خرید و فروش، از سوی سازنده‌ها با شرایط رهن کامل به بازار اجاره معرفی شده‌اند.
الفالف4 ساعت قبل
رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) خطاب به طلاب، روحانیون و مبلغان گفت: یکی از آفت‌هایی که روحانیون بیش از دیگران باید به آن دقت کنند که مبادا به آن دچار شوند این است که دینشان وسیله‌ای برای دنیایشان نشود. آیت الله بهجت در این باره فرموده است «اولیای خدا وقتی از دنیا می‌روند دستشان بازتر می‌شود.» یعنی همچنان حیات فعال دارند. رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) تصریح کرد: کیمیای وجود را باید شناخت، حیف است از آن نهایت استفاده را در راه رسیدن به کمال انسانیت نبرد. آیت‌الله مصباح یزدی در ادامه خطاب به طلاب، روحانیون و مبلغان گفت: یکی از آفت‌هایی که روحانیون بیش از دیگران باید به آن دقت کنند که مبادا به آن دچار شوند این است که دینشان وسیله‌ای برای دنیایشان نشود. چه باعث شد بهترین لحظات زندگی دنیوی را ترک کند و به جبهه برود جز درک آنچه در جهان برتر است؟!

نظرها

اخبار بیشتر