1. خبری
  2. پوشش‌های خبری
  3. سیاسی
پوشش خبری

شاه رفت

«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران

عصر ایرانخبرگزاری عصر ایران
«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران
«شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران - 0

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- امروز چهلمین سالگرد خروج شاه از ایران است. بی هیچ اغراقی ۲۶ دی ۱۳۵۷ را می‌توان یکی از نقاط عطف در تاریخ معاصر ایران و شاید تمام تاریخ ایران دانست.

این که خیزش مردمی و نه اشغال خارجی، پادشاه کشور را وادارد پس از ۳۷ سال که ۲۵ سال آن مطلقه بود صحنه را ترک کند اتفاقی بی سابقه بود. چون محمد علی شاه هم ابتدا به سفارت روسیه پناه برد و بعد رفت و نوبت دوم نیز چنین جمعیتی او را نراند.

با این مقایسه می‌توان گفت اگر چه در تاریخ ایران خروج یا فرار یا تبعید یک پادشاه مسبوق به سابقه بوده اما وجه بی سابقه قضیه در این بود که این بار نه دخالت خارجی، نه جنگ و اشغال و نه اتفاقات دیگری از این دست که یک انقلاب مردمی شاه را به خارج از کشور می‌راند.

ممکن است برخی بگویند ژنرال هایزر از او خواسته بود برود یا شرط پروژه شاپور بختیار نخست وزیر، خروج شاه از ایران بوده اما هر یک از این دو را هم که بپذیریم باز هم نتیجه انقلاب مردم بوده است و اگر فوج فوج و موج موج انسان به خیابان‌ها نمی‌ریختند کی و کجا حاضر می‌شد برود و تسلیم انقلاب شود؟ همان انقلابی که خود در پیام ۱۴ آبان ۱۳۵۷ به رسمیت شناخته و گفته بود: «من صدای انقلاب شما را شنیدم.»

خیلی‌ها به یاد ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ افتادند که در دولت دکتر مصدق ناچار از ترک کشور شد و بسیاری هم این جمله مشهور او در کاخ رامسر و تنها سه سال قبل از آن که گفت «‌هر کس ناراضی است پاسپورتش را بگیرد و از مملکت برود.»

شاه که دو ماه قبل گفته بود صدای انقلاب مردم را شنیده و در پی آن نخست وزیر و رییس ساواک را به زندان انداخته بود، بی هیچ اشاره‌ای به اتفاقات روز یا حتی بی آن که مثلا بگوید «‌می روم تا ایران گرفتار جنگ داخلی نشود» یا از خود یک قربانی بسازد باز هم موضع پادشاه گفت: «مدتی است احساس خستگی می‌کنم و احتیاج به استراحت دارم. ضمنا گفته بودم پس از اینکه خیالم راحت شود و دولت مستقر شود، به مسافرت خواهم رفت.

این سفر اکنون آغاز می‌شود و تهران را به سوی آسوان در مصر ترک می‌کنم. امروز با رای مجلس شورای ملی که پس از رای سنا داده شد، امیدوارم که دولت بتواند هم در جبران گذشته و هم در پایه‌گذاری آینده موفق شود.»

در رژیم‌های سلطنتی وقتی پادشاه کشور را ترک می‌کند ولیعهد در کشور حضور دارد و تمام اعضای خانواده سلطنتی به ویژه پادشاه و ولیعهد با هم خارج نمی‌شوند و این اتفاق جز فرار معنی دیگری ندارد. در آن زمان اما هم شاه رفت و هم فرح او را همراهی کرد که می‌توانست نایب السلطنه شود و رضا پهلوی هم در آمریکا بود.

او حتی به صراحت روشن نکرد از آن پس شورای سلطنت به جای اوست یا نه و اگر نه چرا سید جلال الدین تهرانی در مقام رییس شورای سلطنت، شاه را بدرقه می‌کند. از این رو برخی معتقدند پایان سلطنت شخص محمد رضا شاه پهلوی ۲۶ دی ۱۳۵۷ است و پایان سلطنت در ایران ۲۲ بهمن ۱۳۵۷.

ماندگارترین تصویر روز رفتن شاه اما تیتر «شاه رفت» روزنامه اطلاعات است. از آن روز تصاویر مشهور دیگری هم ثبت شده از جمله تصویری که عکس شاه را از اسکناس درآورده یا شادی مردم و عکس مشهور مریم زندی که دختر باحجاب و بی حجاب و کم حجاب دست در دست هم شادی می‌کنند اما صفحه اول روزنامه اطلاعات مهم‌ترین یادگار آن روز است و البته یک سند تاریخی.

این تیتر متفاوت سه ویژگی داشت: اول، استفاده از بزرگ‌ترین فونت که تا کنون مردم ندیده بودند، دوم به کارگیری واژه «شاه» به جای شاهنشاه یا شاهنشاه آریامهر و سوم: ضمیر سوم شخص مفرد و نه جمع: رفت به جای رفتند.

سردبیر روزنامه اطلاعات در آن زمان زنده‌یاد غلامحسین صالحیار (۱۳۸۲-۱۳۱۱) بود که سال‌ها بعد توضیح داد:

«در آن زمان در ایران هنوز کار حروفچینی به‌صورت سربی (لاینو تایپ) انجام می‌گرفت و تهیه حروف و قرار دادن آنها در قالب فولادین صفحه‌سازی و سپس زیر پرس قرار دادن و به‌صورت صفحه استوانه‌ای شکل فلزی در آوردن و به ماشین چاپ بستن وقت‌گیر بود چون مشخص بود نخست وزیری بختیار به منزله خروج شاه خواهد بود پیش بینی می‌کردم و از چند روز پیش این تیتر فوق‌العاده درشت را به «عباس مژده‌بخش» مدیرفنی صفحات سفارش داده بودم.

شورای دبیران دلیل این درشتی بی سابقه فونت را پرسیدند و به آنها گفتم هدف از نوشتن این دو کلمه به این درشتی این است که نظامیان پایین‌دست اطمینان حاصل کنند شاه باز نخواهد گشت و بنابراین با در نظر گرفتن عواقب کار، از تیراندازی به مردم خودداری کنند و هدف عمده‌ام جلوگیری از قتل عام مردم است. با این حال برخی مخالفت کردند و من ناچار شدم نهیب بزنم و این فونت را بقبولانم.»

مژده بخش روزنامه را آماده می‌کند و خبر می‌رسد که امام خمینی هم پیام داده است. سردبیر اطلاعات کوتاه نمی‌آید و به شکل بی سابقه‌ای تیتر بزرگ دگر از پیام امام امام خمینی را پایین می‌آورد.

چون هبر اول «شاه رفت» بود و رهبر انقلاب هم به همین خاطر پیام می‌دهد. منتها به لحاظ گرافیکی اشتباهی هم مرتکب می‌شوند و محورهای پیام امام بالای تیتر پایین می‌آید به شکلی که این عنوان‌ها با تیتر اصلی نامتناسب به نظر می‌رسد در حالی که با تیتر پایینی مرتبط است.

مشکل دیگر صالحیار این بوده که نمی‌توانسته منتظر دریافت عکس خروج شاه و رسیدن عکاس اطلاعات از فرودگاه مهر آباد بماند و مانند امروز هم نه اینترنت در کار بود و نه تلگرام.

سردبیر اینجا یک تصمیم دیگر می‌گیرد. عکس آرشیوی از شاه و روی پلکان همواپیما را آماده می‌کند تا به محض تأیید خبر خروج شاه، روزنامه روانۀ چاپخانه شود و این اتفاق هم می‌افتد و روزنامه‌ای که سند تاریخی آن روز است در واقع قبلا آماده شده بود.

پیام امام خمینی اما مربوط به همان روز است با این محورها:

«به کسانی که در شورای سلطنتی غیرقانونی به‌عنوان عضویت داخل شده‌اند اخطار می‌کنم که بی‌درنگ از این شورا کناره‌گیری کنند و در صورت تخلف، مسوول پیشامدها هستند؛ به وکلای غیرقانونی مجلسین اخطار می‌شود که از رفتن به مجلس احتراز کنند و در صورت تخلف، مورد مواخذه ملت شریف قرار خواهند گرفت، کشاورزان نسبت به کشت گندم دیم اقدام کنند؛ بانک‌ها از پرداخت سپرده‌های وابستگان رژیم و دزدان و غارتگران اموال بیت‌المال خودداری کنند، دانشگاهیان باید به مبارزه خود علیه دولت غاصب و شاه و شورای غیرقانونی سلطنت ادامه دهند و استادانی را که با دستگاه ظلم رابطه دارند، نپذیرند.»

روزنامه اطلاعات ۱۶ روز دیگر نیز همین فونت را برای «امام آمد» هم به کار برد که هر چند مقطع دیگری را ثبت کرد اما اقدام اول همان «شاه رفت» بود.

یک بار دیگر این کار (فونت غیر متعارف) را بعد از مرگ شاه در مرداد ۱۳۵۹ هم در یک شماره فوق‌العاده تکرار کردند اما آن «شاه مرد» چندان به لحاظ رسانه‌ای -و نه اهمیت سیاسی- مورد توجه قرار نگرفت و همچنان می‌توان گفت تیتر «شاه رفت» مشهورترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران است و از حیث درشتی و بی سابقگی عنوان هم بی‌نظیر.

خواندن خبر در سایت منبع

۲۶ دی ۱۳۵۷؛ شاه در رفت

ایسناخبرگزاری ایسنا
۲۶ دی ۱۳۵۷؛ شاه در رفت

به گزارش ایسنا، ساعت ۱۳:۰۸ شاه و فرح از طریق فرودگاه مهرآباد، ایران را ترک کردند. در فرودگاه، شاپور بختیار نخست‌وزیر، جواد سعید رئیس مجلس شورای ملی، اردلان وزیر دربار، معینیان رئیس دفتر مخصوص، سپهبد بدره‌ای، سرلشکر نشاط، تیمسار قره‌باغی و عده معدودی از نزدیکان حضور داشتند. شاه هنگام خداحافظی گریان بود.

با فرار شاه از کشور به بهانه خستگی و بیماری و احتیاج به استراحت و معالجه، مردم با حضور در خیابان‌ها و پخش نقل و شیرینی و گل، فرار او را جشن گرفتند. گفته شده قرار است شاه به مصر برود. مردم به محض اطلاع از حرکت شاه، باقیمانده مجسمه‌های محمدرضا پهلوی و رضا شاه را پایین کشیدند و تصاویر مختلفی از امام خمینی در وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی به جای عکس شاه نصب شد.

همزمان با مسافرت شاه، رادیو تهران خبر مسافرت و خروج او از ایران را منتشر کرد. مردم به محض اطلاع از این خبر چهره تهران را تغییر دادند. تمام وسایل نقلیه عمومی و خصوصی چراغ‌های خود را روشن کرده و بوق ممتد می‌زدند. مردم به طور ناگهانی به خیابان‌ها ریختند و به پایکوبی و شادی پرداختند. نقل و شیرینی و گل از طرف مردم توزیع می‌شد به طوری که بسیاری دکان‌های قنادی و گل‌فروشی‌ها خالی شد. این وضعیت در تمام شهرهای ایران جریان داشت.

شاپور بختیار نخست‌وزیر پس از رفتن شاه اظهار کرد: من به اتکای قانون و به عنوان یک نخست‌وزیر مسئول، از تمام اختیارات و امکانات خود برای جلوگیری از هرج و مرج و تجاوز به حقوق مردم عمل خواهم کرد.

وی همچنین از آغاز بازجویی ارتشبد نصیری رئیس سابق ساواک خبر داد.

مجلس شورای ملی هم پس از ۱۵ ساعت بحث و بررسی پیرامون برنامه دولت بختیار سرانجام ظهر امروز به دولت وی رای اعتماد داد. بختیار در پاسخ به موافقین و مخالفین دولت که در مجلس اظهار نظر کرده بودند، گفت: به زودی لایحه تشکیل دادگاه‌های ملی و لایحه انحلال ساواک تقدیم مجلس خواهد شد.

نخست‌وزیر افزود: آنچه در برنامه دولت من است در اساسنامه جبهه ملی نیز هست و آنچه که جبهه ملی می‌خواهد در برنامه دولت خود آورده‌ام.

وی همچنین سیاست خارجی گذشته را مورد انتقاد قرار داد.

امام خمینی امروز در پیامی ۹ بندی خطاب به ملت ایران، راهپیمایی روز اربعین حسینی را در ۲۹ دی تایید کردند و در اخطاری به نمایندگان مجلس و اعضای شورای سلطنت فرمودند: به وکلای غیرقانونی مجلسین اخطار می‌شود که از رفتن به مجلسین اهتراز کنند و در صورت تخلف مورد مواخذه مردم قرار خواهند گرفت. به کسانی که در شورای سلطنتی غیرقانونی به عنوان عضویت داخل شده‌اند، اخطار می‌کنم که این عمل غیرقانونی و دخالت آنان در مقدرات کشور جرم است و بی‌درنگ از این شورا کناره‌گیری کنند و در صورت تخلف مسئول پیشامدها هستند.

رهبر انقلاب اسلامی از حضور اعضای شورای انقلاب در داخل کشور و معرفی آنها به زودی خبر دادند.

امروز همچنین آیت‌الله حسینعلی منتظری پس از دیدار با امام در نوفل‌لوشاتو از پاریس به ایران بازگشت تا از طرف ایشان به رتق‌وفتق امور انقلابیون بپردازد.

منابع:

آرشیو روزنامه اطلاعات

آرشیو روزنامه کیهان

آرشیو روزنامه آیندگان

کتاب انقلاب و پیروزی؛ کارنامه و خاطرات سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ اکبر هاشمی‌رفسنجانی به اهتمام عباس بشیری، دفتر نشر معارف انقلاب

جلد دوم کتاب روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی تالیف باقر عاقلی، نشر گفتار

خواندن خبر در سایت منبع

نظرها

در ادامه بخوانید

نامه‌نیورنامه‌نیور12 ساعت قبل
به تازگی و پس از تودیع سردار نصیری از فرماندهی حفاظت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و معارفه سردار سرتیپ فتح‌الله جمیری شایعه‌ای در فضای مجازی با عنوان فرار یک فرمانده سپاه در کانا‌ل‌ها و رسانه‌های معاند منتشر شد. سردار علی نصیری فرمانده سابق حفاظت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پیرامون شایعات منتشر شده در رسانه‌های ضدانقلاب مبنی بر خروج وی از کشور گفت: مراسم تودیع بنده در روز شنبه انجام شد و این مسئله‌ی عادی سازمانی است. سردار نصیری افزود: آن چیزی که اعلام شد صرفا یک شیطنت رسانه‌ای بوده است. ما پاسدار نظام و سرباز ولایت هستیم و جانمان را برای نظام و انقلاب و رهبرمان گذاشته و هرگز از این مسیر کنار نخواهیم رفت. دشمنان علاقه دارند از هر موضوعی به نفع خود بهره‌برداری کنند، اما ماه هم‌چنان پاسدار این نظام و انقلاب هستیم.
نامه‌نیورنامه‌نیور16 ساعت قبل
دو ماه پیش، یک مسئول اسرائیلی بلند پایه طی گزارشی در مورد اوضاع ارتش اسرائیل و آمادگی آن تاکید کرد که ارتش اسرائیل آماده جنگ نیست و جبهه داخلی آمادگی دریافت ضرباتی در هر گونه جنگ پیش رو را ندارد. بر همین اساس، می‌توان گفت صحبتهای منسوب به نصرالله، تنها بخشی از جنگ روانی صهیونیستها برای تضعیف روحیه مقاومت بوده است. اما محور آمریکا-اسرائیل بخوبی می‌دانند که به دلیل ظرفیتهای محور مقاومت، مقابله میدانی با آن، نتایج دلخواهی را رقم نمی‌زند. این طرفها در حال حاضر از شکستهایی که در سوریه و در برابر محور مقاومت متحمل شدند، رنج می‌برند. در عین حال، مقاومت می‌داند که دشمن وارد جنگی نمی‌شود که باعث خودکشی اش شود و مادامی که از پیروزی در جنگی اطمینان نداشته باشد، هرگز وارد آن نمی‌شود.
صدا و سیماصدا و سیما6 ساعت قبل
به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما محسن رضایی در نشست خبری با اشاره به پایان دادن امریکا به مهلت خرید نفت کشورمان از جانب برخی کشورها گفت: این فشارها موجب خواهد شد که دولت، مجلس و ملت پرافتخار ایران روی پای خود تکیه کنند و به جای صدور نفت از آن برای صنعت خودمان استفاده شود. وی افزود: اگر کشورمان به تولید صنعتی روی بیاورد نه فقط حتی یک قطره نفت صادر نمی‌کنیم بلکه روزانه یک میلیون بشکه نفت باید وارد کنیم پس صادرات نفت بیانگر این است که تولید و صنایع ما هنوز راه نیفتاده است اما برای تحقق این هدف به فرصت نیاز داریم. دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با هشدار به دولت امریکا درباره ادامه این جنگ اقتصادی - تروریستی تاکید کرد: بهتر است امریکایی‌ها دست از این شیطنت بردارند و گرنه ملت ایران اقدام خواهند کرد، البته اقدام خود را بیان نمی‌کنیم اما به هنگام اقدام خواهیم کرد. رضایی خطاب به دولتمردان امریکایی هشدار داد: آنان باید بدانند این اقدامات ناجوانمردانه شان که فشارها را بر مردم ما افزایش می‌دهد تا به تعبیر و رویای آنان دولت نتواند حتی حقوق کارمندانش را بپردازد تحقق نخواهد یافت و ما دست روی دست نخواهیم گذاشت و عکس العمل نشان خواهیم داد. وی ابراز امیدواری کرد که عقلا و روشنفکران امریکا آقای ترامپ را از این اقدام جنایت کارانه دور کنند.
الفالف17 ساعت قبل
همچنان که پیش بینی می‌شد ترامپ، معافیت ۶ کشور در خرید نفت از ایران را لغو کرد. نکته دوم؛ معافیت‌های ۶ کشور، در صورت وجود (مانند الان) هم تنها بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه به فروش نفت کمک می‌نمود که با توجه به تحریم‌های مالی بازگشت ثمن آن، به راحتی ممکن نبود و لذا لغو معافیت‌ها در تامین ارز مورد نیاز کشور نیز، سهم قابل توجهی نبود. نکته چهارم؛ در چنین فضایی، هر عمل و اقدام و نوشته و مطلبی که به نحوی به بزرگنمایی این اقدام ترامپ کمک کند، بازی در مسیر خواست امریکاست. نکته پنجم؛ مجلس و دولت و نخبگان در این دو سال خیلی کارها می‌توانستند بکنند که نکردند و بعدها باید بر این نکرده‌ها افسوس خورد اما الان زمان ادای قضای آن واجبات نیست. امروز فریاد زدن و مصاحبه کردن نه تنها اثر دیروز را ندارد که در حقیقت تایید نقشه انها و بازی در زمین امریکاست.
تابناکتابناک10 ساعت قبل
وی افزود: به هر حال، امریکا با ما دشمن است و می‌خواهد هر طور شده به ما ضربه بزند و تلاش خود را می‌کند که فروش نفت ایران را به صفر برساند. همچنین کشور‌هایی مانند عربستان و برخی کشور‌های عربی منطقه را که با ما خصومت دارند، با خود همراه کرده است. اگر عربستان بخواهد در این میان سوءاستفاده و جایگاه ایران را تصاحب کند، به معنای اعلام جنگ با ایران است. اگر عربستان بخواهد وارد بازی نفتی ایران شود، قطعا ما هم امنیت تولید عربستان را به هم خواهیم زد. درباره عربستان اگر ما یک درصد از توان خود را به کار گیریم، آن‌ها را به زانو درمی آوریم و کاری می‌کنیم که التماسمان کنند.
فارسفارس21 ساعت قبل
سخنگوی جبهه پایداری گفت: با توجه به اینکه جامعه برای گفت‌وگو و مذاکرده با غرب، شرطی شد و رویکرد انقلاب را ناکارآمد نشان دادند، نتیجه‌ای که حاصل شد این است که رویکرد انقلابی پیش برنده است. وی در پاسخ به سؤالی درباره پایگاه اجتماعی جبهه پایداری گفت: برآورد از پایگاه اجتماعی بستگی به فضای زمان انتخابات دارد. متقی فر با بیان اینکه اخبار چهره‌های سازشکار در قضیه برجام بیشتر از چهره‌های انقلابی در رسانه‌ها انعکاس پیدا می‌کند، تصریح کرد: انتظار این است که چهره‌های انقلابی تقویت شوند. وی ادامه داد: برخی‌ها نگران هستند که جبهه پایداری تقویت بشود؛ خب اگر پایداری تقویت شود، چه اتفاقی می‌افتد؟ هیچ اتفاقی نمی‌افتد، بلکه منویات نظام و آرمان‌های مردم پیش می‌رود. سخنگوی جبهه پایداری با بیان اینکه ما به جای اینکه مخاطب ناپایدار جمع کنیم به دنبال مخاطب پایدار هستیم، گفت: مخاطبانی که جبهه پایداری جذب می‌کند در همه صحنه‌ها حضور دارند و ظرفیت‌های تمام نشدنی هستند.

اخبار بیشتر